De rol van ouders bij psychische klachten
TEKST KYRA VERBOON & BERNET ELZINGA
Als een kind iets ingrijpends meemaakt, heeft dit vaak grote gevolgen voor het hele gezin. Als jongeren somber en angstig worden, nemen de zorgen en stress bij ouders ook toe. De manier waarop ouders omgaan met de situatie speelt een belangrijke rol bij de ontwikkeling (of het uitblijven) van langdurige klachten bij hun kinderen. De oudercursus Samen Sterk helpt ouders hun kinderen te begeleiden.
Ingrijpende gebeurtenissen
Veel jongeren zijn in hun jeugd getuige of slachtoffer van ingrijpende gebeurtenissen, zoals pesten, ruzies tussen ouders, ziekte van familie, een ongeluk zien of meemaken of ervaringen met geweld. Een tijdelijke toename van angstklachten en andere emoties na een ingrijpende gebeurtenis is een normale reactie, net als prikkelbaarheid of slaapproblemen. Of jongeren ook langdurige klachten ontwikkelen na het meemaken van een ingrijpende gebeurtenis, hangt af van meerdere factoren (zie kader).
Risico op langdurige klachten
Of jongeren ook langdurige klachten ontwikkelen na het meemaken van een ingrijpende gebeurtenis, hangt af van meerdere factoren. Volgens het ‘diathese-stressmodel’ is dit afhankelijk van een samenspel tussen iemands kwetsbaarheid (onder andere persoonlijkheid, coping en emotieregulatiestijl), stressoren (zoals de ernst en duur van de ingrijpende gebeurtenis) en omgevingsfactoren (bijvoorbeeld beschikbare steun van ouders).
Extra kwetsbaar
Jongeren die meerdere ingrijpende gebeurtenissen meemaken én al kwetsbaar zijn én weinig steun ervaren, lopen meer risico op het ontwikkelen van depressieve of posttraumatische stressklachten. Deze klachten kunnen in het dagelijks leven nieuwe problemen veroorzaken; zo kunnen concentratieproblemen en vermoeidheid door slaapproblemen het functioneren op school bemoeilijken. Terwijl somberheid en prikkelbaarheid hun weerslag kunnen hebben op sociale contacten, zowel thuis als met vrienden.
Stress, somberheid en onmacht
Als een kind een ingrijpende gebeurtenis meemaakt, heeft dit vaak grote gevolgen voor het gezin. Als jongeren langdurig klachten ontwikkelen van somberheid en/of angst, nemen de zorgen en stress bij ouders vaak toe. Uit onderzoek blijkt dat meer dan de helft van de ouders, vooral moeders, verhoogde stress, somberheid of zelfs posttraumatische stresssymptomen ervaart nadat hun kind een traumatische gebeurtenis heeft meegemaakt. Veel ouders voelen zich machteloos, schuldig of piekeren veel. Uit onderzoek weten we dat deze gevoelens van machteloosheid en piekeren gepaard gaan met meer klachten bij jongeren. Zo kan er een vicieuze cirkel ontstaan van stress, somberheid en onmacht die moeilijk te doorbreken is.
Beschermende factoren
Kortom, de manier waarop ouders omgaan met de situatie speelt een belangrijke rol bij de ontwikkeling van klachten van kinderen. Gelukkig is de keerzijde net zozeer het geval: onderzoek toont aan dat ouderlijke steun een van de belangrijkste beschermende factoren is bij het ontstaan van klachten. Wanneer ouders betrokken, beschikbaar en warm zijn, geeft dit een kind een gevoel van veiligheid, waardoor het beter om kan gaan met ervaringen en gevoelens. Beschikbaarheid kan echter ook doorslaan in overbescherming door ouders. Dit kan juist averechts werken. Overbescherming kan de veerkracht van jongeren ondermijnen. Jongeren krijgen dan minder ruimte om zelf te leren omgaan met moeilijke gevoelens en situaties.
Samen Sterk
Ouders van jongeren met een depressie zitten vaak met de handen in het haar en hebben grote moeite met het vinden van passende hulp voor hun kinderen. Ze hebben behoefte aan advies hoe zij zelf het beste hun kind kunnen ondersteunen. Daarom is de groepscursus Samen Sterk ontwikkeld. In deze oudercursus van acht online bijeenkomsten leren ouders hoe ze beter om kunnen gaan met de klachten van hun kind. Er is ook een boek verschenen en een laagdrempelige app speciaal voor ouders (zie verderop).
Meer onderzoek nodig
Hoewel er steeds meer bekend is over de rol van ouders bij de verwerking van ingrijpende gebeurtenissen door jongeren, is nog onduidelijk welke trauma-specifieke reacties of gedachten van ouders helpend of juist belemmerend zijn. Zo is er nog weinig bekend over de invloed van bijvoorbeeld het vermijden van gesprekken of schuldgevoelens van ouders op de ernst van de klachten. Meer inzicht hierin stelt hulpverleners in staat om ouders gerichter advies te geven ter bevordering van herstel.
Meedoen aan onderzoek
Ben jij benieuwd hoe jij omgaat met de klachten van je kind en wil je gericht advies op basis van je opvoedstijl? Doe mee aan ons onderzoek. We zoeken zowel jongeren als ouders en behandelaren.
Door het invullen van een vragenlijst (± 15 min.) krijg je:
• Praktische opvoedtips op basis van wetenschappelijk onderzoek.
• Een persoonlijk verslag van je opvoedstijl (indien gewenst).
• De kans om andere ouders en kinderen te helpen.
Op basis van jarenlange ervaringen met de cursus Samen Sterk en wetenschappelijke inzichten is een boek verschenen: Samen Sterk – Krachtig je kind ondersteunen bij somberheid en depressie. Het boek biedt praktische inzichten en concrete handvatten om als ouder in verbinding te blijven met je kind, steun te bieden en de autonomie van het kind te versterken.
Daarnaast is er een toegankelijke AI Whats-Appservice ontwikkeld waarin ouders 24 uur per dag laagdrempelig vragen kunnen stellen over opvoeding bij jongeren met somberheidsklachten. Meer weten? Kijk op sterksamen.nl
Dit artikel verscheen eerder in Balans Magazine 3-2025. Wil je ook ons magazine ontvangen? Word dan nu lid. Bekijk hier de voordelen.
