FAQ – Veelgestelde vragen over Thuiszitters
1. Wat zijn thuiszitters?
“Thuiszitters’ zijn in het kort kinderen en jongeren die tijdelijk of langdurig, volledig of gedeeltelijk, geen onderwijs kunnen of mogen volgen op school.”
Dit is een formulering, en geen definitie. Daarmee lopen we meteen tegen het eerste probleem aan. Er bestaat namelijk nog steeds geen formele definitie van het begrip ‘thuiszitter’. Er worden verschillende definities gebruikt. En er bestaat discussie rondom ‘tijdelijk of langdurig’. Is een kind dat 4 weken geen onderwijs krijgt een ‘thuiszitter’? Of pas na 3 maanden? En een leerling die 2 uur per week (en daarmee gedeeltelijk) onderwijs krijgt: is dat een thuiszitter? Of is die term alleen bedoeld voor als een kind of jongere helemaal niet naar school gaat? En als een kind, met of zonder ‘vrijstelling’ wel onderwijs krijgt, maar niet op school? Is het dan een thuiszitter? Kortom: door de wijze van registreren en de definitieverschillen en het uitgangspunt dat school gelijk is aan onderwijs, blijven veel thuiszitters buiten beeld. Dit noemen wij de ‘verborgen thuiszitters’.
2. Hoeveel thuiszitters zijn er in Nederland?
Dat weet niemand. Het is onmogelijk om het exacte aantal thuiszitters vast te stellen. Onder andere door gebruik van verschillende definities, maar ook door gebrekkige registratie. Volgens Balans zijn er minimaal 70.000 thuiszitters en 280.000 kinderen en jongeren die geen volwaardig onderwijs krijgen. Zie ons rapport ‘Thuiszitters Tellen, een ander licht op passend onderwijs’.
3. Wat zijn de oorzaken van thuiszitten?
Thuiszitten kan veroorzaakt worden door één of meerdere factoren, zoals:
- Problemen in passend onderwijs (bijv. te weinig ondersteuning).
- Psychische of lichamelijke gezondheidsproblemen.
- Onveilige schoolomgeving (bijv. pestgedrag).
- Belemmeringen in het leerlingenvervoer.
- Vertragingen in zorg- en onderwijsafstemming tussen gemeenten en scholen.
Maar de grootste oorzaak van thuiszitten, is dat het recht op onderwijs in Nederland nog steeds niet in de wet is geborgd. Ook is er geen controle op de zorgplicht van schoolbesturen.
4. Wat zijn de gevolgen van thuiszitten?
Thuiszitten is op zichzelf al een gevolg van iets, namelijk een gevolg van niet passend onderwijs. Als kinderen en/of jongeren langdurig geen passend onderwijs krijgen, en/of zich onveilig voelen op school (meestal is dat aan elkaar gerelateerd), is de kans groot dat ze uiteindelijk helemaal niet meer naar school gaan. Het thuiszitten kan dan een opluchting zijn. Maar daarna, of tegelijk, kan langdurig thuiszitten leiden tot onder andere:
- Sociale isolatie
- Psychische klachten zoals angst of depressie
- Beperkte mogelijkheden qua ontwikkeling en opleiding
- Beperkte kansen op een diploma of werk
5. Hebben thuiszitters geen leerplicht?
Ieder kind in Nederland heeft leerplicht. Tenzij zij een vrijstelling hebben. Maar in de praktijk is ‘leerplicht’ meer een ‘aanwezigheidsplicht’. Je moet op school aanwezig zijn. Of je je daar ook fijn voelt, en/of goed kunt leren, wordt eigenlijk niet gevraagd. Terwijl in het Kinderrechtenverdrag staat dat kinderen récht hebben op onderwijs.
Het recht op onderwijs is in Nederland nog steeds niet geregeld, ook al is het al meer dan 35 jaar geleden dat Nederland het Kinderrechtenverdrag heeft ondertekend.
6. Wat kan je als ouder doen als een kind thuiszit, of geen passend onderwijs krijgt?
Als ouder kun je:
- Contact zoeken met andere (ervaringsdeskundige) ouders van thuiszitters.
- Een plan opstellen met wat je kind nodig heeft en daarover in gesprek gaan met de school of het schoolbestuur.
- Informatie en/of advies vragen via onze advieslijn of die van Ouders & Onderwijs.
Voor meer tips, lees het artikel ‘Hoe organiseer je passend onderwijs’.
7. Wat is schooltrauma en hoe speelt dit een rol bij thuiszitten?
Schooltrauma ontstaat wanneer een kind veel negatieve schoolervaringen heeft (zoals van continu gevoel van falen, onveilig voelen, pesten, niet passend aanbod). Door het schooltrauma hebben kinderen en jongeren een hoog stressniveau en reageren daardoor vanuit primaire reflexen (fight-flight-freeze). Lees meer over schooltrauma in ons dossier ‘schooltrauma’.
8. Wat doet de overheid om thuiszitten tegen te gaan?
Sowieso is thuiszitten tegengaan, of terugdringen, naar onze mening niet het juiste uitgangspunt. De beste manier om thuiszitten te voorkomen, is zorgen voor werkelijk passend onderwijs. En daar is nog wel wat werk aan de winkel. Het onderwijs moet drastisch veranderen, om tegemoet te komen aan de manier(en) waarop kinderen leren. Ook zou het onderwijs inclusief moeten zijn. Wat niet zozeer betekent dat iedereen mag ‘meedoen’, maar dat kinderen op hun eigen manier tot ontwikkeling kunnen en mogen komen. Met als doel de zo volledig mogelijke ontwikkeling van ieders persoonlijkheid en talenten. Dat is namelijk het doel van onderwijs volgens het Kinderrechtenverdrag.
Maar, als het gaat om beleid, blijft dit vaak nog steken bij het stimuleren van schoolaanwezigheid, het ontschoten van zorg en onderwijs, en andere zaken die er niet meer (zo erg) toe doen, als er werkelijk passend en inclusief onderwijs wordt geboden. Balans blijft zich hier op allerlei manieren voor inzetten.
9. Wil je meehelpen om het tij te keren?
Wordt dan vrijwilliger aan onze advieslijn, en/of in je eigen regio. Je kunt ook aandacht vragen voor thuiszitters en passend onderwijs, door in te spreken bij de gemeenteraad, of (met een groepje ouders) in gesprek te gaan met de wethouder of het samenwerkingsverband in jouw regio. Wil je hier meer over weten? Neem gerust contact met ons op! Vul het contactformulier in, of stuur een mail naar info@balansdigitaal.nl ovv ‘vrijwilligerswerk’ en stel je vraag.
10. Heb je een andere vraag?
Neem contact met ons op via ons contactformulier, of bel onze advieslijn op 030-225 50 50, van maandag tot en met donderdag tussen 10.00 en 13.00 uur. We helpen je graag verder!
Lees meer over thuiszitters in ons rapport ‘Thuiszitters Tellen, een ander licht op passend onderwijs’.
