Ik kan alles zelf!

Opvoeden zonder autoriteit, dat is net zoiets als kaptein zijn op een schip met muitende bemanning – formeel ben je verantwoordelijk, maar je kan niet sturen. Mijn dochter erkent geen autoriteit en vindt dat je respect moet verdienen; respect kan niet afgemeten kan worden aan leeftijd, levenservaring of de status die komt met bepaalde functies. Iedere interactie is gestoeld op een wederzijdse gelijkwaardigheid – ook als je zelf 6 jaar bent en de ander een 76-jarige arts.

Veel mensen zullen dat interpreteren als ronduit respectloos, toch is het niet zo bedoeld. Maar de uitwerking wel degelijk sociaal onacceptabel. Neem nu de keer dat Anne een oude dame de stoep af duwde omdat ‘die oma op haar helft liep’. Of als ze de schooldirecteur onverhuld feedback geeft over zijn keuzes rondom de kerstversiering. Zelfs de Goedheiligman moet het ontgelden; met zijn 100+ jaar maakt Sinterklaas geen indruk op Anne, als ze onverschrokken onder zijn mantel duikt op zoek naar pepernoten.

Dit maakt opvoeden een taaie klus. Waarom zou haar moeder het beter weten dan zij zelf? Anne ziet oprecht niet hoe die 30 jaar leeftijdsverschil mij enig recht geeft om haar te vertellen wat te doen. Ouders hebben geen enkel natuurlijk overwicht. Al van jongs af aan riep onze Anne luid en duidelijk ‘Ik kan alles zelf!’. Daar hebben we enorm mee lopen tobben. Sommige lessen hebben we haar zelf laten ervaren, na vele waarschuwingen. ‘Pas op voor je vingers (tussen de laatjes of de deur)’ of ‘Je krijgt buikpijn als je zo doorgaat’ moesten uiteindelijk proefondervindelijk worden geleerd. Maar andere lessen kennen te grote veiligheidsrisico’s en kunnen niet worden gecompromitteerd. Zo is ‘handje vasthouden bij het oversteken’ haar hele jeugd een gevecht geweest, letterlijk.

Op school speelt dit verzet tegen autoriteit uiteraard ook een rol. Gelukkig hechten de meeste docenten niet al te zeer aan beleefde aanspreekvormen, maar een enkeling staat er op dat Anne haar aanspreekt met ‘mevrouw’ en ‘u’. Dat heeft lange tijd geleid tot discussies, tot Anne met een briljante oplossing kwam – hopelijk humoristisch ingegeven. Ze noemde deze docente ‘Uwe Koninklijke Hoogheid’, iedere keer als ze haar aansprak. Ik kan me zo voorstellen dat deze docente dat niet zo grappig vond, en uiteindelijk haar pogingen tot beleefde bejegeningen heeft gestaakt.

Nu Anne 18 is en ik enigszins terug kan kijken op haar opvoeding, stemt het mij weemoedig dat ik haar zo weinig heb kunnen leren. Dingen waar ik vanuit ging dat ik als moeder in de lead zou zijn: samen de eerste bh’s uitzoeken, de eerste keer benen scheren, maandverband uitpuzzelen. Tiktok was er steeds weer eerder bij, en schijnt het ook veel beter te weten. Ik sta 1-0 achter met mijn achterhaalde adviezen.

Ik kan er nog altijd niet de vinger op leggen hoe zo’n weigering om autoriteit te aanvaarden kan worden geduid. Anne lijkt het echt niet slecht te bedoelen, ze begrijpt het gewoon oprecht niet. Ieder mens is gelijk, een ultiem egalitarisme. Zou hier ook een beperkt inlevingsvermogen een rol spelen? Het niet kunnen invoelen dat een volwassene ooit jong was, en zoveel jaren ervaring achter de rug heeft?

Het maakt hoe dan ook de rol van ouder, als niet-erkend kaptein, uitdagend. We hebben natuurlijk niet helemaal stuurloos rondgedobberd op de woelige wateren van Anne’s jeugd, maar ik ben er nooit gerust op geweest dat ze de haven van volwassenheid veilig zou bereiken.