‘Liegen hoort er helaas bij’
TEKST TIRTSA EHRLICH & ANOUK VAN WESTERLOO
Kinderen en jongeren met ad(h)d, waar help je ze mee? is een handboek boordevol tips voor ouders en de omgeving van kinderen met aandachts- en concentratieproblemen, geschreven door Tirtsa Ehrlich. Het boek biedt ouders meer inzicht én aanknopingspunten om een zo passend mogelijke omgeving te creëren voor hun kinderen. Ook opvoeduitdagingen zoals gamen, sociale media, alcohol en drugs komen aan bod. Op deze plek lees je een bewerking van het hoofdstuk over liegen.
Verbieden werkt niet
Liegen doen we allemaal. Sommige ouders zullen het misschien niet eens zijn met deze uitspraak. Ze willen niet dat hun kind liegt, want dat hebben wij het toch niet geleerd?! Toch hoort liegen bij de normale ontwikkeling van kinderen. Kinderen bemerken vroeg of laat dat hun gedachten niet zomaar toegankelijk zijn voor anderen en dat liegen een mogelijkheid is – een belangrijke ontdekking.
Maar hoe dit liegen zich vervolgens ontwikkelt, daarin spelen ouders een grote rol. Je kind verbieden om te liegen, werkt niet. Je kunt je kind wel leren wat de gevolgen zijn van liegen en of het verstandig is dit te (blijven) doen, en zo het gedrag van je kind beïnvloeden.
Liegen als kortetermijnoplossing
Hoewel liegen dus een normaal onderdeel is van de (gewetens)ontwikkeling van kinderen, is mijn ervaring uit de praktijk dat kinderen met ad(h)d vaker liegen. En dat hun ouders hiermee erg kunnen worstelen. Een mogelijke verklaring voor het vaker liegen is dat deze kinderen door hun concentratieproblemen en hun vaak minder goede werkgeheugen en plannings- en organisatievaardigheden vaker dingen echt vergeten. En dan is liegen een kortetermijn-quickfix om gezichtsverlies te voorkomen. Ook als je veel moeite hebt met opstarten, is liegen een makkelijke kortetermijnoplossing. Liegen tegen jezelf (ik hoef nog niet aan dat werkstuk te beginnen, ik heb nog genoeg tijd) en liegen tegen je ouders (ja, ik ben al begonnen aan dat werkstuk) zodat het zeuren stopt. Kinderen met ad(h)d leven vaker in het NU en hebben geen oog voor de toekomst. Dus NU liegen lijkt dan een goede oplossing. Voor de gevolgen op de langetermijn hebben ze geen oog.
Speels en serieus liegen
Wanneer kinderen ondeugend liegen, is een knipoog of samen grinniken vaak voldoende om je kind te laten weten dat het je duidelijk is dat het liegt, maar dat het niet heel bezwaarlijk is. Bijvoorbeeld als je kind bij een zoekspelletje verkeerd zegt waar iets verstopt is, of ontkent uit de chocopastapot te hebben gesnoept terwijl het overduidelijk onder de chocopasta zit.
Liegen over dingen als schoolwerk is serieus liegen, en kan zich soms als een inktvlek uitbreiden, met als gevolg dat een kind steeds meer verborgen gaat houden. De neiging tot liegen over schoolwerk en andere dingen wordt vaak versterkt als de omgeving met veel wantrouwen en kritiek reageert. De leugens worden steeds groter en om het zelfbeeld te beschermen neemt de noodzaak om te (blijven) liegen alleen maar toe.
Blijf uit de machtsstrijd
Het is belangrijk om als ouder aan je kind te laten merken dat serieus liegen niet oké is. Zeg iets als: ‘Ik merk dat je liegt, dat is niet netjes.’ Als kinderen blijven liegen, leidt dit (begrijpelijkerwijs) vaak tot stress bij ouders. Maar die stress uiten door je kind te straffen of de leugens proberen te bewijzen, is vaak niet heel effectief en maakt vaak dat een kind alleen maar creatiever en volhardender wordt in het liegen. Hoe meer je als ouder wil bewijzen dat je kind liegt, hoe groter de afstand tussen jullie zal worden. Zorg dat je uit de machtsstrijd blijft, want die leidt vooral tot een kloof tussen kind en ouder.
Toezicht houden, geen controle uitoefenen
Hoe kun je deze kloof overbruggen wanneer je kind herhaaldelijk liegt? Het is belangrijk om, wanneer er verwijdering is ontstaan, weer de verbinding te zoeken. Eenzijdig, want als ouder heb je nu eenmaal de verantwoordelijkheid om voor je kind te zorgen en het niet in de steek te laten, ook niet als het iets doet (liegen) wat voor jou onacceptabel is. De verbinding kan weer gezocht worden door op een constructieve manier meer toezicht te gaan houden op je kind, wat iets anders is dan controle uitoefenen. Ga in gesprek, toon interesse en blijf rustig. Leg uit dat je meer toezicht houdt totdat je er weer op kan vertrouwen dat je kind de waarheid spreekt. Hierbij zul je moeten accepteren dat het liegen nooit helemaal zal verdwijnen; het hoort er gewoon bij. Als het gedrag verbetert, zal je vertrouwen toenemen en kun je je toezicht verminderen. Maar je zult het nooit helemaal kunnen stoppen, wantje hebt als ouder een onmisbare ankerfunctie voor je kind, zeker in de woelige tienerjaren.
Tirtsa Ehrlich werkt in de kinder- en jeugd-ggz en heeft ruim twintig jaar ervaring met diagnostiek en behandeling van kinderen met ad(h)d en begeleiding van ouders. In haar eerdere boeken voor kinderen en jongeren met ad(h)d zelf, legt ze uit wat ad(h)d is, hoe een behandeling eruitziet en zijn tips en tricks opgenomen voor het dagelijks leven thuis en op school.
Lees meer over Tirtsa Ehrlich en haar boek Kinderen en jongeren met ad(h)d, waar help je ze mee, en over het webinar dat zij op 17 september voor Balans geeft over haar boek.
Lees ook ons Balansdossier ad(h)d en druk gedrag.
Dit artikel verscheen eerder in Balans Magazine 2-2025. Wil je ook ons magazine ontvangen? Word dan nu lid. Bekijk hier de voordelen.
