Ook impulsiviteit kun je als positief ervaren
TEKST: MARTINE HOOGMAN
Je kunt er op het internet niet omheen als je op zoek bent naar informatie over adhd; de blogs en websites waar wordt geschreven over positieve aspecten (‘superpowers’) van adhd. Helaas is daar in de wetenschap nog maar weinig aandacht aan besteed. Martine Hoogman, universitair docent bij het Radboudumc, werkt samen met haar onderzoeksgroep aan het genereren van kennis op dit gebied, en heeft inmiddels de eerste stappen gemaakt.
Positieve aspecten
Uit onze studie – waaraan tweehonderd volwassenen met adhd deelnamen – bleek 95 procent één of meerdere positieve aspecten te benoemen in relatie tot hun adhd. Het doel van de studie was het in kaart brengen van het hele spectrum van positieve aspecten van adhd (zie plaatje). Na analyse van alle antwoorden, werden er 106 verschillende positieve aspecten geteld. Om een beetje overzicht te krijgen in al die verschillende aspecten, werden vijf thema’s gedestilleerd. Een voorbeeld van zo’n thema was: ‘Dynamisch zijn’, en daar behoorden de aspecten ‘veel energie hebben’, ‘enthousiast zijn’ maar ook ‘zoeken naar uitdagingen’ bij.
Wat echter in de studie ontbrak, was een groep mensen zonder adhd. We konden uit die studie dus niet opmaken of het nu echt allemaal specifieke positieve aspecten van adhd waren. Inmiddels is er ook een studie uitgevoerd met een controlegroep. Wat bleek: voor met name creativiteit, beelddenken, hyperfocus, humor en spontaniteit gaven mensen met adhd aan dat zij zich die strengths meer toe-eigenden dan mensen zonder adhd.
De rol van omgevingsfactoren
Uit onderzoek blijkt dat mensen met adhd ook hun impulsiviteit zien als een positief aspect van adhd. Huh? Maar impulsiviteit, hoor ik je denken, is toch een kernsymptoom van adhd, iets waar mensen problemen van ondervinden? Ja, dat klopt. Blijkbaar kan dat naast elkaar bestaan. Niet zo gek toch? In de ene situatie is het lastig om impulsief te zijn, bijvoorbeeld als je te snel je mond opendoet, of iets te makkelijk aankopen doet. Maar een impulsief praatje met iemand in de bus kan de start zijn van een mooie vriendschap en een andere wandelroute die niet op de kaart stond kan leiden naar de mooiste plekjes. Kortom, de context en de omgeving bepalen heel erg of impulsiviteit als iets positiefs of iets negatiefs wordt ervaren.
Potentiële gevaren
Per definitie gaat adhd gepaard met problemen. Het is niet wenselijk dat we ons helemaal gaan blindstaren op potentiële positieve kanten van adhd, en daarmee de problemen uit het oog verliezen. Het is belangrijk om te zoeken naar een balans. Bekijk zowel positieve als negatieve kanten; mogelijkheden en uitdagingen. Het is wel goed om je te beseffen dat kinderen en volwassenen met adhd vaak te horen krijgen dat iets niet goed gaat. Dit heeft nadelige gevolgen voor het zelfbeeld. Dit negatieve zelfbeeld kan weer leiden tot sombere gedachten (ik kan niks) en depressieve gevoelens. Die negatieve spiraal kan mogelijk doorbroken worden door niet alleen aandacht te besteden aan de problemen die gepaard gaan met adhd, maar ook te kijken naar waar iemand met adhd goed in is. Is hij of zij heel behulpzaam of creatief, of is ieder uitje eigenlijk leuker als de persoon met adhd meegaat, omdat er dan altijd wel wat onverwachts gebeurt? Laat het de persoon met adhd weten!
Een ander gevaar is dat je al je goede kanten aan adhd gaat toeschrijven. Had je die sterke kanten ook niet gehad als je geen adhd zou hebben? Niet alles heeft met adhd te maken.
Superpowers?
Wellicht is de term ‘superpowers’ niet echt geschikt voor het benoemen van de positieve kanten van adhd. Al is het natuurlijk fijn om blij te zijn met je goede kanten! Maar zo worden er wellicht nieuwe stigma’s gecreëerd. Want wat als je adhd hebt, maar niet creatief bent… double trouble? Dat moet voorkomen worden. Niet iedereen zal positieve kanten ervaren. En mochten die wel ervaren worden, dan verschillen ze van persoon tot persoon. Wij gaan in de komende jaren verder onderzoek doen naar positieve aspecten van adhd om zo een meer gebalanceerd plaatje van adhd te genereren. We hopen dat dit gaat bijdragen aan een evenwicht tussen uitdagingen en mogelijkheden van mensen met adhd, in de context van de omgeving.
Bekijk hier het volledige onderzoek en kijk een webinar terug dat Martine Hoogman gaf voor Balans. Verder vind je er alles over adhd – van diagnose en begeleiding, thuis en op school, tot officiële richtlijnen en mogelijke positieve aspecten – in ons Balans kennisdossier.
Dit artikel verscheen eerder in Balans Magazine 4-2024. Wil je ook ons magazine ontvangen? Word dan nu lid. Bekijk hier de voordelen.
