Extra informatie bij artikel ‘Rekenangst is méér dan een ongemakkelijk gevoel’
TEKST MELANIE MODDERMAN
Waarom hebben zoveel kinderen angst voor rekenen en wiskunde? Wat is eigenlijk het verschil tussen rekenangst en faalangst? En hoe kun je als leerkracht of remedial teacher deze angst herkennen én aanpakken? In gesprek met dr. Brenda Jansen, ontwikkelingspsycholoog aan de Universiteit van Amsterdam, komt een complex maar urgent probleem aan het licht.
Dr. Brenda Jansen is universitair hoofddocent ontwikkelingspsychologie aan de Universiteit van Amsterdam, waar ze onderwijs aan psychologiestudenten en onderzoek combineert. Ze promoveerde in de cognitieve ontwikkelingspsychologie, maar raakte steeds meer geïnteresseerd in de emoties en motivatie van leerlingen bij het leren rekenen.
Ze was onder andere betrokken bij de ontwikkeling van rekenoefenprogramma ‘De Rekentuin’. Op dit moment werkt ze samen met Michiel Veldhuis (IPABO, Universiteit Utrecht) en Elske Salemink (Universiteit Utrecht) aan het project ‘Oorzaken, gevolgen en aanpak van rekenangst bij leerkrachten: Een optelsom van factoren?’ Ze onderzoeken daarbij de rol van rekenangst in de klas en ontwerpen lessen voor leraren-in-opleiding, gericht op rekenangst. Lees meer over hun onderzoek op rekenemoties.nl
De rol van de remedial teacher
Volgens Jansen is het onderwerp wetenschappelijk interessant omdat het zo expliciet gaat over de interactie tussen cognitie en emotie. Remedial teachers kunnen volgens haar een sleutelpositie innemen. ‘Zij kunnen nagaan waar de angst vandaan komt en welke componenten daarbij een rol spelen. Het is, zoals gezegd, belangrijk om zowel aandacht te hebben voor het cognitieve als het emotionele aspect. En dat kan: de rt’er is vaak die veilige begeleider die in kleine stappen met het kind aan de slag gaat.’
De rol van de leraar
Ook leraren spelen een rol. Jansen doet op dit moment onderzoek naar hoe rekenangst bij pabostudenten doorwerkt in hun lespraktijk. ‘In de VS is recent aangetoond dat leraren met negatieve attitude/rekenangst minder succesvolle rekenresultaten bij hun leerlingen boeken. Dat effect zie je niet zozeer aan het begin van het schooljaar, maar vooral aan het eind van het jaar. Dus wat gebeurt er precies in de klas? Is er bijvoorbeeld sprake van het overdragen van een negatieve mindset en eigen angst waardoor rekenplezier niet komt? Daar willen we meer grip op krijgen. Dat de leraar een belangrijke rol speelt in de rekenattitude is overduidelijk. Het is daarom ook belangrijk dat je je daar als leerkracht van bewust bent en zorgt voor goede uitleg, aandacht en plezier voor het vak.’
Wat werkt? En wat niet?
Er zijn effectieve interventies tegen rekenangst, maar die richten zich idealiter zowel op de angst als op de rekenvaardigheid zelf. ‘Het werkt niet als je alleen met ademhalingsoefeningen aan de slag gaat, maar niet oefent met rekenen. Of omgekeerd: als je alleen oefent zonder het gevoel van angst te adresseren, blijft het probleem bestaan,’ benadrukt Jansen. Daarom is het voor een remedial teacher goed om te blijven werken aan het cognitieve stuk, soms moet je daarvoor naar een lager niveau om succeservaringen weer op te bouwen.’ Bij lichte angstklachten kun je focussen op ontspanningsoefeningen, het aanleren van helpende gedachten en het doorbreken van vermijding. Voor de rekenvaardigheid is het belangrijk om kinderen te laten instappen op een niveau waarop ze succeservaringen opdoen. ‘Alleen dan kunnen ze gaan geloven: ik kán dit wel. Zo doorbreek je de vicieuze cirkel.’
Tijdens een gratis webinar over reken- en wiskundeangst dat Balans en de LBRT (Landelijke Beroepsvereniging Remedial Teachers) eerder organiseerden, gaat Brenda Jansen verder in op reken- en wiskundeangst. Haar belangrijkste boodschap? ‘Als professional: wees alert. Toon zelf een groeimindset. En realiseer je dat rekenangst een echt probleem is – maar gelukkig is er tegenwoordig meer kennis en zijn er handvatten voor begeleiding beschikbaar.’