Balans in gesprek met Staatssecretaris Mariëlle Paul over het Thuiszittersrapport

We hebben er een poos op moeten wachten. Maar op 24 april 2025 vond het gesprek plaats met staatssecretaris Mariëlle Paul over het rapport ‘Thuiszitters Tellen, een ander licht op passend onderwijs’, uitgebracht op 9 december 2024. Tijdens dit gesprek overhandigde Joli Luijckx, directeur van Balans, het Thuiszittersrapport aan de staatssecretaris. Daarna volgde een gesprek over de inhoud van het rapport waaraan ook Karin Kooreman (advieslijncoördinator Balans) en Mirjam van Bezooijen deelnamen. Beiden zijn ervaringsdeskundige ouders.

Optimale ontwikkeling

De staatssecretaris startte het gesprek met de boodschap dat kinderen onderwijs moeten krijgen dat bij hen past. Dat het doel van onderwijs is dat kinderen hun talenten optimaal kunnen ontwikkelen en een gelukkig leven kunnen opbouwen. En dat een kind altijd goed is met al zijn eigenschappen en eigenheid. Ook liet ze weten dat het woord ‘thuiszitter’ stigmatiserend is en bovendien een verkeerde boodschap geeft. Dit onderstreepte wat ons betreft een belangrijke boodschap uit ons rapport: de groeiende problematiek rond onderwijsuitval moet niet worden gezien als een individueel kindprobleem, maar als iets dat over het systeem zegt. Het kind krijgt niet wat het nodig heeft.

Leerrecht

Een van de aanbevelingen in ons rapport is het verankeren van leerrecht – oftewel: het recht op volwaardig onderwijs voor kinderen borgen in de wet. Nu hebben we in Nederland nog een leerplichtwet, die zich richt op schoolaanwezigheid. Volgens de staatssecretaris kan leerrecht pas succesvol zijn als de juiste randvoorwaarden binnen het onderwijs aanwezig zijn. Wij gaven aan dat er nood is aan een zekere mate van afdwingbaarheid van het recht op onderwijs en het naleven van de zorgplicht. Want met leerrecht zal ook de Onderwijsinspectie scholen hierop gaan beoordelen. Balans vindt het daarom belangrijk om dit recht – dat feitelijk al bestaat vanuit internationale wetgeving – ook wettelijk te borgen in de Nederlandse wetgeving.

Hoorrecht, steunpunten en schoolaanwezigheid

Het ministerie werkt momenteel aan verschillende wetstrajecten die passend onderwijs moeten verbeteren. Zoals een wet die meer mogelijk maakt op het gebied van maatwerk. De staatssecretaris is zich ervan bewust dat dit pas op langere termijn merkbare effecten zal hebben. Ze benoemde ook dat:

• het hoorrecht voor leerlingen inmiddels wettelijk is geborgd;
• in elk samenwerkingsverband een ouder- en jeugdsteunpunt moet zijn;
• er een wet in de maak is voor betere registratie van schoolverzuim en het aanscherpen van het beleid van scholen.

Over het wetstraject ‘registratie van schoolverzuim’ uitten wij zorgen. Want met meer focus op registratie is er ook risico op meer drang- en dwangmaatregelen richting ouders. En we hebben nog steeds leerplicht, wat draait om schoolaanwezigheid. Maar aanwezigheid op school garandeert nog geen passend en volwaardig onderwijs.

Karin en Mirjam weten uit eigen ervaring dat aanwezigheid op school zonder aangepast onderwijs een kind kan beschadigen. De staatssecretaris bevestigde dat dat zeker niet de bedoeling is. Balans pleit ervoor dat bij verzuimregistratie de focus ligt op onderwijsfactoren (zoals het ontwikkelingsperspectief – OPP) en of dat in samenspraak met ouders én kind is opgesteld en uitgevoerd, in plaats van op kindfactoren (wat er ‘mis’ zou zijn met het kind).

Onderwijsuitval als symptoom

Balans ziet onderwijsuitval vooral als een symptoom: ‘thuiszitters’ laten ons zien waar het misgaat in het onderwijs. Mirjam en Karin deelden hun ervaringen en benadrukten dat in hun situaties vooral de schoolgang schadelijk was omdat hun kinderen zich niet veilig voelden en hun leerbehoeften niet werden vervuld. Het waren juist de leerkrachten die de kinderen zagen, hen een welkom gevoel gaven en een passend aanbod boden die verschil maakten.

De staatssecretaris erkent dat veel maatregelen pas op de lange termijn effect zullen hebben. En dat is zuur.

Wij kijken terug op een goed en open gesprek, waarvoor we staatssecretaris Paul bedanken. Balans zal ondertussen kritisch blijven meepraten aan de overlegtafels.