De Onderwijstrilogie: over de pijn van het onderwijs en (handelings)perspectieven voor morgen
Kim Castenmiller is organisatiepsycholoog en moeder van twee jongvolwassen kinderen. In 2019 is ze gestart met research naar de staat van het onderwijs, vanuit de overtuiging dat er verandering nodig is. Ze ging op zoek naar wat de pijn is van het onderwijs, onderzocht perspectieven voor het onderwijs van morgen en deelt haar inzichten na 25 jaar ervaring met veranderingsprocessen in tal van sectoren. De weerslag van meer dan vijf jaar research lees je terug in De Onderwijstrilogie. Balans stelde haar 5 vragen hierover.
Bestel De Onderwijstrilogie met korting
Meer over ‘De onderwijstrilogie’ kun je lezen op de website over de trilogie. De onderwijstrilogie is tot 3 juni a.s. te bestellen met een speciale korting door de kortingscode PRESALE10 in te vullen bij het bestellen.
Winactie
Onder de leden van Balans mogen we 1 exemplaar van De Onderwijstrilogie verloten. Hoe kun je meedoen? Stuur een mail naar evenement@balansdigitaal.nl ovv winactie onderwijstrilogie. En geef je lidmaatschapsnummer of je adresgegevens door. De winactie loopt tot 20 april.
In Balans Magazine 2 die in juni 2025 bij alle leden van Balans op de mat valt lees je de uitgebreide antwoorden op de vragen die Balans aan Kim stelde.
5 vragen aan Kim Castenmiller over ‘De Onderwijstrilogie’
1. Je schreef maar liefst een trilogie over ons onderwijs. Waarom is dat volgens jou nodig?
Ik wilde ontrafelen wat er nu echt aan de hand, waar het aan schort en waardoor het onderwijs beïnvloed wordt. Hierover gaat het eerste deel van de trilogie. En omdat dat al zo omvangrijk is geworden, besloot ik om er drie aparte delen van te maken. Wél enkel als complete set aan te schaffen, omdat we niet moeten blijven hangen in de analyse wat er speelt. Immers, inzicht zonder handeling brengt geen verandering.
2. Vele duizenden thuiszitters, lerarentekort en politieke ingrepen zonder het gewenste effect. Wat is er volgens jou echt aan de hand met ons onderwijssysteem?
Dat is geen eenvoudige vraag om te beantwoorden: er speelt zoveel. Denk aan de meet- en toetscultuur in het onderwijs, het technocratisch perspectief, de diagnosedrift: allemaal onderwerpen die een lange historie kennen, waarvan de oorsprong vaak wel één of twee eeuwen geleden is ontstaan, maar met veel invloed op het hedendaagse onderwijssysteem. We zijn toe aan een nieuw fundament voor ons onderwijssysteem, en verandering minder zoeken in structuur- of wetswijzigingen.
3. Balans heeft het in het rapport ‘Thuiszitters Tellen’ over volwaardig onderwijs voor alle kinderen. Ook voor kinderen die niet voldoen aan de gemiddelde norm. Hoe kijk jij daar tegenaan?
We mogen ruimer gaan kijken, en minder in stoornissen, afwijkingen of gemiddelden gaan denken. Pas dan verdwijnt ook de neiging te ‘sleutelen’ aan kinderen en jongeren. Idealiter bouwen we aan een onderwijssysteem waar ieder kind en jongere in past. Dat vraagt onder andere om een ruim aanbod aan verschillende scholen en opleidingen en kinderen en jongeren tegemoet treden door eerst te investeren in sterke relaties en meer ruimte voor maatwerk.
4. In ons land lijkt niet alleen het onderwijssysteem onhoudbaar te zijn geworden. Ook binnen de jeugdhulp knelt het systeem. Steeds meer jongeren doen een beroep op jeugdhulp. Tegelijkertijd zien we dat het aantal thuiszitters jaar na jaar stijgt. Is onze jeugd steeds complexer aan het worden of is er wat anders aan de hand?
Mijn conclusie is dat niet alleen onze wereld complexer wordt, mede door technologische ontwikkelingen, globalisering, etc. Maar ook wij worden complexer. Als mens zijn we nog aan het aanpassen aan deze nieuwe tijd, het informatietijdperk waarin we soms overspoeld kunnen raken door de hoeveelheid prikkels. Terug naar het verleden is wat mij betreft geen optie. Het leven is alleen maar voorwaarts te leven.
5. Je noemt jouw trilogie een inspiratiegids voor een ieder die zijn of haar steentje bij wil dragen in het vooruitbrengen van het onderwijs. Wat kunnen (belangenverenigingen voor) ouders volgens jou bijdragen?
Expert in ouderbetrokkenheid Peter de Vries, zei me: ouders zijn de pleitbezorger van hun kind, en dat moet ook zo zijn, als zij het niet doen, wie dan wel? Dat vond ik een mooie. Dus mijn advies aan ouders is ook: blijf die pleitbezorger. Tegelijkertijd is ook de manier waarop van groot belang. Strijden tégen het systeem, werkt niet. Zoek de samenwerking en het partnerschap op met de school. Het mooiste is wanneer het lukt om in verbinding met het systeem tot verandering te komen.
Beeld: ‘Fotocredit Pieter Pennings Fotografie’.