Extra informatie bij onderwijscolumn ‘Studenten zonder diploma’
Nancy Teuben-van Gellecum is medisch gedragswetenschapper, remedial teacher en docent hbo. Op 1 januari 2023 heeft ze, na bijna twintig jaar, haar snelgroeiende praktijk JEUGDPLEINcan verkocht. Ze is gespecialiseerd in comorbiditeit en ze is een van de grondleggers van educatieve therapie, waarover ze een boek schrijft. Ze begeleidt professionals (docenten en kinderspecialisten) en geeft voorlichting over educatieve therapie, DSM-5 diagnoses, LVB en hoogbegaafdheid.
- In haar column noemt zij dat vier op de vijf beroepsschoolverlaters op het mbo zitten, dat mbo 2 en 4 de meeste schoolverlaters kent en dat ongeveer dertigduizend studenten de opleiding zonder diploma verlaten. De Jeugdmonitor van het Centraal Bureau voor de Statistiek onderbouwt deze uitspraken.
- Ook vermeldt zij dat het aantal studenten met psychische problemen toeneemt in het onderwijs. Dat wordt onderbouwd door het Trimbos-instituut.
Nancy is grondlegger van de CAN-regeling. CAN staat voor Certificaat voor wat de leerling wél kAN.
‘In het onderwijs neemt wat een student of leerling niet kan een te grote plaats in, daarbij gaan talenten verloren. Onderwijs en zeker passend onderwijs zou meer maatwerk moeten leveren en kijken wat de student wel kan.’ Dit is een pittige uitspraak en een goede start voor een discussie. Gelukkig zie je al veel goede initiatieven. Het beroepsonderwijs echter worstelt met studenten die de opleiding moeten verlaten, omdat ze niet volledig aan de eisen voldoen. Er wordt gekeken naar wat ze niet kunnen. Er is niet alleen van het beroepsonderwijs maar ook van de maatschappij een mentaliteitsverandering nodig, waarbij we anders naar toekomstige werknemers gaan kijken.
Tekort aan arbeidskrachten
Eigenlijk kunnen we het ons niet veroorloven om potentiële werknemers aan de kant te laten staan. Volgens het Centraal Bureau van de Statistiek (24-8-2023) ervaart drie kwart van de ondernemers een tekort aan arbeidskrachten aan het begin van het derde kwartaal… Ruim veertig procent ervaart het tekort ook als voornaamste belemmering in de bedrijfsvoering. Ruim een derde van de ondernemers geeft aan dat de werkdruk onder het personeel is toegenomen door het personeelstekort. Dit melden het CBS, KVK, het Economisch Instituut voor de Bouw, MKB-Nederland en VNO-NCW op basis van de Conjunctuurenquête Nederland (COEN).
Wat is de CAN-regeling?
CAN staat in dit geval voor Certificaat voor wat de student kAN. Studenten met psychische of fysieke problemen gaan dan niet zonder diploma van school, maar krijgen een certificaat voor de vakken die ze wel gehaald hebben. Ze krijgen een officiële uitreiking, waarbij hun ouders worden uitgenodigd. De eerste mbo-student in Rotterdam heeft via deze regeling haar certificaat gehaald. Het geeft studenten perspectief en organisaties zoals WMO of in de GGZ handvatten voor dagbesteding of een begeleidwerktraject voor passend werk.
Wie komt in aanmerking?
Om in aanmerking te komen voor de CAN-regeling is overleg nodig van zorgteam, mentor, (examencommissie) en examencoördinator. Zij kijken naar de inspanningen van de student en van school om de student naar een diploma te leiden. Daarbij is het duidelijk dat de student niet (in afzienbare tijd) in staat is om het diploma te halen. Denk bijvoorbeeld aan een student met leukemie of aan een student met autisme én psychische problemen. De focus ligt bijvoorbeeld op het behandelingstraject en de student loopt vast in het onderwijs. De professionals van school kijken wat de student heeft afgerond. Aan de certificaten kunnen bijvoorbeeld studiepunten worden gekoppeld. In overleg met (de ouders en) de student wordt besproken of dit traject het juiste is.
Dit traject is ook interessant voor studenten met een leerstoornis. Als zij niet slagen voor Nederlands, (Engels) en rekenvaardigheden krijgen zij geen diploma. Sommige studenten met dyslexie of dyscalculie halen een lager cijfer dan een 5 of ze hebben niet genoeg compensatie bij deze vakken. Starten met een andere mbo-opleiding heeft geen zin; de vakken Nederlands, (Engels) en rekenvaardigheden blijven hetzelfde. Ook voor hen zou de CAN-regeling een oplossing kunnen zijn.
Hoe zit het met de studieschuld bij DUO?
Als je de opleiding niet hebt afgerond, heb je een studieschuld. Deze schuld bestaat meestal uit de basisbeurs, eventueel de aanvullende beurs en het reisproduct, inclusief de opgebouwde rente. Dit kan over een paar jaar flink oplopen. Deze schuld kan gevolgen hebben voor het aanvragen van een lening of hypotheek.
DUO heeft twee formulieren die door de student én school moeten worden ingevuld. Het betreft de formulieren: Verzoek Voorziening beroepsonderwijs bij bijzondere omstandigheden en Medische informatie bij verzoek voorziening bij arbeidsongeschiktheid of bijzondere omstandigheden. Hiermee kunnen de student en school aanvragen of de schuld kan worden omgezet in een gift, net als bij studenten die afstuderen met een diploma. Sommige mbo-scholen hebben een inloopspreekuur van DUO, hierbij kan worden aangegeven dat de student de opleiding heeft afgerond met een certificaat via de BOL-opleiding. DUO heeft ook een informatielijn waar vragen gesteld kunnen worden.
Hoe komt de student aan betaald werk?
Er zullen studenten met een certificaat zijn die prima zelf een baan kunnen vinden. Studenten die meer hulp en ondersteuning nodig hebben, kunnen een afspraak maken met de gemeente of UWV. Ze kijken bij de toekomstige werknemer naar wat hij of zij nodig heeft. Er kan gekozen worden voor het traject Beschut Werk. Dit zijn speciale werkplekken, waarbij er intensieve begeleiding plaatsvindt.
De andere vorm is Indicatie Banenafspraak (garantiebaan of opname in doelgroepenregister) waarbij de werkgever een subsidie krijgt bij het aannemen van deze werknemer. Dit kan betekenen dat de voormalige student een Individuele Plaatsing en Steun traject (IPS) ingaat met een jobcoach. Afspraken over een werkmaatje (een begripvolle en ervaren collega wordt gekoppeld aan de startende werknemer) of cursussen voor werknemersvaardigheden kunnen worden opgenomen in dit traject. Dit begeleidingstraject duurt maximaal drie jaar.
De CAN-regeling is een regeling die een oplossing kan zijn voor studenten met een diagnose die uitvallen in het beroepsonderwijs. Dit kan een onderdeel van passend onderwijs zijn in het mbo. Met maatwerk creëren we kansen voor toekomstige werknemers én werkgevers. Het signaal is duidelijk: iedereen telt mee!
Meer weten over de CAN-regeling of heb je vragen? Binnenkort is er een webinar.
GESLAAGD!
Rin (niet zijn echte naam) is afgestudeerd met een certificaat.
Waarom ben je afgestudeerd met de CAN-regeling?
‘Met mijn studie ging het goed. Ik heb mooie cijfers gehaald en ging elk jaar over. Het ging mis in het laatste jaar. Ik heb autisme, dyslexie en mentale problemen. De stages vond ik heel moeilijk. Ik vind nieuwe situaties spannend en de communicatie met de leidinggevende, collega’s en medestagiaires verliep niet goed. Ik begrijp niet altijd wat er bedoeld wordt en wat ik dan moet doen. De spanning liep daardoor hoog op. Ik kreeg niet de begeleiding die ik nodig had en het lukte niet om mijn studie af te maken. Zonder stage met eindscriptie geen diploma.’
Wat vind je van de CAN-regeling?
‘Toen ik hoorde dat ik geen diploma zou halen, was ik heel boos en verdrietig. Ik heb veel energie gestopt in de opleiding, was altijd op school aanwezig en ik wilde dit erg graag. Ik vond het niet eerlijk dat ik na al het harde werken van de afgelopen jaren, niets had. Zeker omdat ik mooie cijfers heb gehaald. Toen kreeg ik de mogelijkheid om toch af te studeren. Ik heb een certificaat gekregen met cijferlijst voor al de vakken die ik wel gehaald heb. Ik ben de eerste op school die op deze manier afstudeert.
Ik mocht bij de diploma-uitreiking aanwezig zijn. Ik vond dat spannend en heb gevraagd of het certificaat persoonlijk, zonder mijn klasgenoten, kon worden uitgereikt. Ik mocht familie uitnodigen en mijn klassenmentor, stagebegeleider en schoolmaatschappelijk werkster waren ook aanwezig. Er zijn foto’s gemaakt. Ik kreeg een mooie speech, daarna kreeg ik cadeautjes. Mijn familie is erg trots op mij dat ik dit gehaald heb. Daarna heb ik meegedaan met het dagprogramma van de geslaagden. Het was een spannende en mooie dag.’
Hoe zit het met je studieschuld bij DUO?
‘Samen met mijn stagebegeleider en decaan heb ik een gesprek gehad met DUO. Zij hebben de situatie uitgelegd. Natuurlijk heb ik mijn studiebeurs en ov-kaart stopgezet. De school en ik moesten daarna formulieren invullen. Ik kreeg enkele weken later een brief, waarin stond dat ik niets hoef terug te betalen. Dit is heel prettig, omdat ik binnenkort op mezelf ga wonen.’
Wat doe je nu?
‘Ik kreeg een uitnodiging van de gemeente en het UWV. Daar kreeg ik informatie hoe ik richting betaald werk kon gaan. Ik heb nu dagbesteding die aansluit bij mijn opleiding en ik ga daarna vrijwilligerswerk doen om te oefenen. Ik word geholpen door een jobcoach. Hij helpt mij ook met het vinden van een echte baan en helpt mij straks op het werk met de problemen waar ik in mijn stage tegenaan liep. Daarbij krijg ik een training voor werknemersvaardigheden. Dit hele traject zal ongeveer drie jaar duren.’
Wat is je wens ten aanzien van werk?
‘Ik zou graag iets willen doen in de sector waarvoor ik mijn certificaat heb gehaald. Ik hoop op een goed betaalde baan, zodat ik niet afhankelijk ben van een uitkering en dat ik met mijn loon leuke dingen kan doen. Ik gun andere studenten die vastlopen met hun studie en geen diploma kunnen halen, dat zij ook zo mogen afstuderen. Ik wens ze toe dat zij ook trots kunnen zijn op wat zij wel gehaald hebben.’
Schoolverlaters
Suzanne Glasbergen was de stagebegeleider van Rin op een mbo-school in Rotterdam. Zij is ook creatief directeur van stichting Future the Crowd en dramatherapeut in opleiding.
Welke studenten worden aangemeld bij het zorgteam?
‘Een stagebegeleider zorgstudent ziet studenten met faalangst of die een moeilijke thuissituatie hebben. Een andere groep betreft studenten met medische of psychische problemen. Als zij vastlopen bij het onderdeel stage komt de stagebegeleider zorgstudent in beeld.’
Wat doet de school om deze studenten aan een diploma te helpen?
‘Deze functie is een onderdeel van bredere maatregelen die school heeft genomen om zorgstudenten in het onderwijs te houden. Stage is namelijk een verplicht onderdeel. Er werd naar alternatieven gezocht voor studenten die vastliepen. De functie is drie jaar geleden gecreëerd voor deze groep studenten om extra ondersteuning te bieden. Bij deze ondersteuning wordt er gekeken naar wat de student nodig heeft en welk stagebedrijf passend zou zijn. Ook wordt er snel gereageerd als er problemen zijn, zodat ze niet ‘van de wagen vallen’. Het is een intensief traject met meer contacturen dan bij de reguliere student.’
Welke studenten verlaten vroegtijdig hun mbo-opleiding?
‘Er zijn studenten die een verkeerde keus hebben gemaakt en toch voor een andere opleiding gaan. Zij missen de intrinsieke motivatie om dan nog door te gaan en stappen over. Dit is niet de groep die we bedoelen.
Ik heb geen cijfers van zorgstudenten die vastlopen in het onderwijs. Mijn beeld is dat er studenten zijn die moeite hebben om aan alle eisen (in de gegeven tijd) te voldoen. Het zit aan de privékant van de student. Zij willen wel, maar het lukt niet, ondanks alle maatregelen die de school heeft getroffen om hen te ondersteunen.’
Wat doet het met de student als hij of zij de opleiding onafgemaakt moet stoppen?
‘Daar kan ik persoonlijk over meepraten. Ook ik ben vastgelopen in het onderwijs. Het voelt als falen; jij hoort er niet bij. Dit beeld wordt versterkt als je op sociale media ziet dat klasgenoten wel zijn geslaagd. Zij gaan verder met hun leven en vinden een baan. Jouw leven staat stil. Waar je niet goed in bent, overvleugelt je talenten en daar word je op afgerekend. Je hebt geen diploma én een studieschuld. Dat doet wat met je eigenwaarde, met je identiteitsvorming. Je denkt, dit kan ik niet. Ik hoef niets anders te beginnen, want dat haal ik toch niet. Je komt in een neerwaartse spiraal terecht. Juist in een fase van je leven dat je het gevoel moet hebben dat de wereld aan je voeten ligt.’
Wat vind je van de CAN-regeling?
‘Er zijn studenten, ondanks alle hulp en ondersteuning, die de opleiding niet met een diploma kunnen afsluiten. De CAN-regeling straalt positiviteit uit: de nadruk ligt op je talenten, wat je hartstikke goed hebt gehaald. We zien jou; we zien waar jij goed in bent en wat wel is gelukt en waar je hard voor gewerkt hebt. Je hoort erbij. De uitreiking is hierbij ook een belangrijk onderdeel.
Het certificaat met cijferlijst is belangrijke informatie voor de toekomstige werkgever. Ik hoop dat er aansluiting is met de eisen van openstaande vacatures. Dat de maatschappij ziet dat deze studenten goed zijn met hun handen, dat ze intelligent zijn en dat ze hard werken. Ik hoop dat het erkend wordt als startbewijs.
Ook hoop ik dat andere scholen dit voorbeeld volgen. Dat school persoonlijk durft aan te sluiten bij de student. Het contact met zorgstudenten is enorm belangrijk: blijf doorvragen, zoek aansluiting, wees echt geïnteresseerd, wees benieuwd naar het waarom, durf als school. In zo’n omgeving voelt de student dat hij zich veilig kan ontwikkelen. Het blijkt, het can!!’
