Hoogbegaafden op het mbo? Dat zal toch wel niet?
TEKST: WILLY DE HEER
Jazeker wel! Wat denk je van hoogbegaafde jongeren die praktisch zijn ingesteld en graag met hun handen werken? Waarom zouden die niet naar het mbo gaan? En dan heb je nog (zeer) makkelijk lerende jongeren die min of meer ongewild op het mbo terecht zijn gekomen en er niet op hun plaats zijn. Er is sinds kort een virtual reality-game ontwikkeld voor mbo-professionals om juist deze leerlingen te leren herkennen en beter te begeleiden.
Niet geleerd zich in te spannen
Jongeren die van zichzelf zeer makkelijk leren, hebben vaak op de basisschool niet geleerd hóé ze moeten leren. Onderwijs betekende voor hen veel herhaling van kennis en vaardigheden die zij zichzelf al eigen hadden gemaakt, en dan ook nog eens in een voor hen langzaam tempo. Deze kinderen, die van jongs af aan heel nieuwsgierig en leergierig waren om nieuwe dingen te leren, leerden dus weinig nieuwe dingen op de basisschool. Zij moesten zich tijdens hun schooltijd steeds aanpassen aan een leer- en onderwijsniveau dat voor hen niet passend was. Hierdoor hebben zij niet geleerd om zich in te spannen, om ergens hun tanden in te zetten en om door te zetten om een opdracht af te ronden. Gevolg hiervan is dat hun motivatie om te leren is verdwenen.
Weinig aansluiting met klasgenoten
Eenmaal op de middelbare school, of misschien pas in het vervolgonderwijs, kunnen deze leerlingen hierdoor in de problemen komen. Dan wordt namelijk van ze verwacht dat ze weten hoe ze moeten leren. En dat weten en kunnen ze gewoon niet. Velen van hen ontwikkelen hierdoor angst om te falen en om ‘door de mand’ te vallen.
Naast het cognitieve aspect van een te makkelijk onderwijsniveau, is uiteraard ook het sociale en emotionele aspect in het onderwijs relevant. Omdat deze leerlingen anders denken, voelen en communiceren dan hun leeftijdsgenoten, hebben zij ook weinig aansluiting met de anderen in de klas. Hierdoor voelen zij zich vaak eenzaam, ervaren zij stress en worstelen zij met depressieve gevoelens.
Geen passend onderwijsconcept
Eenzelfde soort maar omgekeerd verschijnsel is waar te nemen bij leerlingen die van zichzelf zeer moeilijk leren of licht verstandelijk beperkt zijn. Ook zij moeten zich in het reguliere onderwijs steeds aanpassen aan het gemiddelde onderwijsniveau in de klas. Dit leidt ertoe dat deze leerlingen moeten overpresteren. Dit is misschien even vol te houden, maar niet heel lang. Aangezien men zich hiervan begin 1900 bewust werd, hebben in de loop der tijd scholen passender onderwijsconcepten voor deze leerlingen gerealiseerd.
Helaas zijn voor zeer makkelijk lerenden nog weinig passende onderwijsconcepten voorhanden. Gevolg hiervan is dat een groot aantal (zeer) makkelijk lerenden die zijn begonnen op het vwo, er tegenaan lopen dat hun leerstrategieën op de middelbare school niet werken. Zij worden dan min of meer gedwongen over te stappen naar de havo en maken vervolgens soms de overstap naar het vmbo of naar het voortgezet algemeen volwassenenonderwijs (vavo) waar je een diploma of deelcertificaten voor vmbo-tl, havo of vwo kunt halen.
Leerstrategieën voldoen niet
Maar het komt ook nogal eens voor dat de zeer makkelijk lerende het vwo (al dan niet prima) doorloopt en dan op de universiteit merkt dat de leerstrategieën niet voldoen. Dan wordt vaak de overstap naar het hbo gemaakt, en naar het mbo. Deze studenten hebben het vaak moeilijk, omdat het niet is wat zij zich van hun studie (en van zichzelf) hadden voorgesteld. Deze studenten worstelen dan ook met andere problemen dan die praktisch ingestelde hoogbegaafde die zelf voor het mbo kiest. Desondanks kan ook deze praktisch ingestelde op het mbo tegen problemen aanlopen, bijvoorbeeld omdat het tempo en de theoretische diepgang op het mbo minder bij hen passen.
Virtual reality-game
Uit onderzoek in de regio Tilburg is gebleken dat meer dan één op de drie van de thuiszitters hoogbegaafd is! Daarom zet deze regio zich in om verzuim en uitval van zeer makkelijk lerenden te voorkomen. Als onderdeel van die aanpak heeft de gemeente Tilburg een virtual reality game laten ontwikkelen om mbo-professionals te voorzien van kennis en te trainen in vaardigheden om deze leerlingen te signaleren en te begeleiden. In de game spelen studentacteurs en een docentacteur een rol en figureren mbo-studenten.
Ook inzetbaar op het voortgezet onderwijs
De mbo-game is op 1 oktober 2024 in Tilburg onder grote belangstelling gelanceerd. De aanwezigen konden zelf de game spelen of via streaming meekijken met een speler. Zij ervaren hoe het is om als docent Nederlands mbo-studenten voor te bereiden op een schrijfexamen. Hierbij heeft de docent te maken met een onrustige lessituatie en een hoogbegaafde student die niet aan de slag gaat met de opdracht. Als speler ervaar je wat de gevolgen zijn van jouw gedrag als docent. Je leert hierdoor tijdens het spelen wat wel en niet goed werkt en je krijgt handvatten hoe je de situatie kunt aanpakken. De game leent zich gezien de algemene situatie ook heel goed voor het voortgezet onderwijs.
Heb je interesse om de game in te zetten of heb je andere vragen, neem dan contact op via de website zeermakkelijk.nl
Lees hier meer over de vr-game, over Willy de Heer en alles over hoogbegaafdheid in ons Balans kennisdossier.
Dit artikel verscheen eerder in Balans Magazine 4-2024. Wil je ook ons magazine ontvangen? Word dan nu lid. Bekijk hier de voordelen.
