Drang- en dwangmaatregelen
Lees hier over drang- en dwangmaatregelen waarmee instanties dreigen richting ouders van met name thuiszitters.
Wat zijn drang en dwang?
Veel ouders van een kind dat (gedeeltelijk) thuiszit of heeft gezeten, hebben te maken (gehad) met zogenaamde ‘drang- en dwangmaatregelen’.
Dit blijkt ook uit de resultaten van de enquête die Balans uitzette in oktober 2024. Zo’n 35 procent van de mensen die deelnamen aan de enquête gaf aan dat ze te maken hebben gehad met deze maatregelen of de dreiging hiermee.
Drang- en dwangmaatregelen zijn ‘interventies’ die professionals inzetten als ouders niet vrijwillig meewerken aan bepaalde vormen van onderwijs of jeugdzorg, die zij noodzakelijk vinden voor het welzijn of de ontwikkeling van het kind.
Bij drangmaatregelen worden ouders en/of jongeren onder druk gezet om een bepaalde beslissing te nemen of hulpverlening te accepteren, zoals door het doen van een melding bij Veilig Thuis of het inzetten van een zogenoemde ‘Jeugdbeschermingstafel’, of door hiermee te dreigen.
Dwangmaatregelen zijn jeugdbeschermingsmaatregelen, zoals een onder toezicht stelling (OTS) of uithuisplaatsing (UHP), waarvoor een uitspraak van een rechter nodig is.
Balans heeft uitgebreide informatie en tips hierover voor ouders.
Machtsverhouding
Het inzetten van drang- en dwangmaatregelen maakt de toch al ongelijke machtsverhouding tussen ouders en school(besturen) nog groter.
Ouders hebben wettelijk gezien het recht en de plicht om zorg te dragen voor de ontwikkeling en het welzijn van hun kind.
Maar doordat ouders in een afhankelijkheidspositie zitten en hun rechtspositie zwak is, is het niet eenvoudig om te voldoen aan hun plicht als ouder.
Extra frustrerend is dat er aan de andere kant niemand is die schoolbesturen aanspreekt op hun zorgplicht en dat het recht op onderwijs zo feitelijk alleen op papier bestaat.
De ongelijke machtsverhouding tussen ouders en school(besturen) is voor ouders vaak voelbaar in gesprekken. Ook omdat beslissingen rondom passend onderwijs en passende zorg een enorme impact hebben op het welzijn en de ontwikkeling van het kind en daarmee op het hele gezin.
Zeker wanneer de geboden oplossing niet passend blijkt. Het is natuurlijk van groot belang om het perspectief van ouder én kind in deze beslissingen centraal te stellen.
Helaas voelen zij zich regelmatig onder druk gezet om mee te gaan in bepaalde beslissingen, omdat in een gesprek bijvoorbeeld wordt aangegeven dat er anders een melding gedaan moet worden
bij de leerplichtambtenaar of Veilig Thuis.
Professionals lijken zich soms helemaal niet bewust te zijn van de dreiging die ouders hierdoor voelen.
Regelmatig bellen wanhopige ouders de Advieslijn van Balans, omdat ze erg bang zijn voor de gevolgen als zij niet akkoord gaan met voorstellen. Als het om kinderen gaat die zijn uitgevallen of dreigen uit te vallen, blijkt bij ouders bijna altijd deze angst te spelen of gespeeld te hebben. De dreiging heeft vervolgens zo’n verlammende werking, dat ze soms niet eens meer in staat zijn om een (telefoon)gesprek te voeren of een mail op te stellen. Sterker nog, zelfs het opnemen van de telefoon als de school belt, of een onbekend nummer, of het openen van een mailtje, kan onmogelijk worden, omdat ouders door de angst blokkeren. Wat natuurlijk op geen enkele manier helpend is in de situatie.
Vormen van drang en dwang
Dreiging zorgmelding Veilig Thuis (‘VT-melding’)
Bij (dreigende of gedeeltelijke) schooluitval horen ouders nog wel eens dat school een melding gaat doen bij
Veilig Thuis
als zij hun kind niet naar school brengen, desnoods onder dwang.
Dit doen ze met de mededeling dat de ouders schuldig zijn aan pedagogische of didactische verwaarlozing of dat ze zorg mijden.
Dreiging Jeugdbeschermingstafel (‘JBT’)
We horen steeds vaker dat ouders worden ‘uitgenodigd’ voor een Jeugdbeschermingstafel. Aan deze ‘tafel’ brengen professionals zorgen in over het kind of het gezin.
Die zorgen worden dan in het bijzijn van ouders besproken met diverse partijen, waaronder de Raad voor de Kinderbescherming.
Vaak wordt de indruk gewekt dat een
Jeugdbeschermingstafel
verplicht is en/of dat dit een gewoon overleg is, zonder grote gevolgen. Maar dit is beide onjuist.
De Jeugdbeschermingstafel heeft geen rechtsgrond en het is dan ook niet verplicht om hiernaartoe te gaan.
Maar zowel wel als niet gaan, kan wel degelijk grote gevolgen hebben, omdat de Jeugdbeschermingstafel eigenlijk een soort voorportaal is voor een onderzoek door de Raad van de Kinderbescherming.
Dreiging met proces-verbaal
Dat heeft te maken met de Leerplichtwet in het strafrecht.
Een leerplichtambtenaar is officieel een bijzonder opsporingsambtenaar (BOA), die een proces-verbaal kan opmaken op grond van de leerplichtwet.
Ook daar gaat een dreiging vanuit en die wordt soms ook direct geuit naar ouders en kinderen.
Sturing richting zorg of onderwijs
Vaak worden ook uitspraken gedaan als: ‘zonder onderzoek of diagnose kunnen wij geen ondersteuning bieden, je kind niet aannemen, je kind niet plaatsen’ enzovoorts. Of: ‘als je niet naar deze voorziening of hulpverlener gaat, dan moet ik een proces-verbaal opstellen of een melding doen’.
Ouders en kinderen voelen zich hierdoor vanzelfsprekend gedwongen om iets te doen of te accepteren waar zij niet achter staan.
Veel mensen aan overlegtafel
Vaak zitten er in overleggen veel mensen aan tafel en regelmatig blijken deze partijen al contact met elkaar te hebben gehad en een bepaalde oplossing of koers met elkaar te hebben afgestemd.
Van zoveel (vijf of meer is geen uitzondering) professionals in een gesprek kan gevoelsmatig een enorme dreiging uitgaan.
Overleggen met veel deelnemers zijn overigens nooit constructief en het risico is groot dat de privacy wordt geschonden. Vaak hebben ouders zich er niet op kunnen voorbereiden of weten ze niet wat de rol en positie van deze professionals is.
Balans adviseert ouders daarom sowieso altijd om het aantal betrokkenen rond hun thuiszitter zo klein mogelijk te houden, zeker in gesprekken.
Conferentie ‘Bang voor Drang en Dwang’
Al in 2020 bracht Balans dit onderwerp onder de aandacht, onder andere met de conferentie
‘Bang voor Drang en Dwang’.
Balans deed ook diverse aanbevelingen voor verbetering, helaas met weinig resultaat.
Wel heeft voormalig onderwijsminister Arie Slob laten weten dat er geen Veilig Thuis-melding moet worden gedaan bij conflicten over passend onderwijs. Dit is mede het gevolg van de actie ‘Boze Ouders in het Onderwijs’ met haar 25 verbetermaatregelen voor het onderwijs.
Helaas zijn er ook nu nog dagelijks ouders die te maken krijgen met drang- en dwangmaatregelen.
Dit volgens Balans ook door de focus op thuiszitters. Door doelstellingen gericht op ‘schoolaanwezigheid’ en ‘geen thuiszitters’ blijft er een groot risico op dit soort maatregelen.
Zie hiervoor ook de rubriek ‘Historie en ontwikkeling van thuiszittersbeleid‘.