Je kind een label: een last van je schouders of een zware rugzak?

De harde realiteit is dat de kloof tussen het label en daadwerkelijke ondersteuning pijnlijk groot is. In ons bureaucratische kikkerlandje fungeert een label vaak als een ‘toegangsbewijs’. Geen toegangsbewijs? Geen toegang tot de juiste hulp. Nu ik deze woorden typ, voel ik plaatsvervangende schaamte voor hoe we in Nederland omgaan met neuro-divergentie.

Ik was zelf een lijdend voorwerp in dit circus. In groep 5 realiseerde ik me dat ik anders was. Ik dacht anders, voelde me anders. Mijn docenten vonden me druk, ongedisciplineerd en niet ‘kneedbaar’ genoeg. Kneedbaar – een bizar woord om een kind te omschrijven. Omdat ik niet in de mal der verwachting paste, resulteerde dit in constante telefoontjes naar mijn ouders over mijn ‘slechte’ gedrag. Vandaag de dag heb ik nog steeds moeite met het woord kneedbaar. Het woord kneedbaar vind ik in deze context bijna gewelddadig: het suggereert dat de oorspronkelijke vorm van een kind niet deugt en met kracht moet worden veranderd. Wanneer een docent of systeem spreekt over ‘kneedbaarheid’, vragen ze je eigenlijk om je eigen identiteit uit te wissen. Als kind leerde ik razendsnel dat mijn natuurlijke staat van zijn – mijn enthousiasme, mijn beweeglijkheid, mijn associatieve manier van denken – een probleem was dat opgelost moest worden. Dus begon ik mezelf te gedragen naar de wens van de ander.

Dit is waar het trauma van aanpassing begint: het is het moment waarop je ontdekt dat ‘braaf zijn’ eigenlijk ‘jezelf wegcijferen’ betekent. Ik leerde een rol spelen. Ik trainde mezelf om stil te zitten terwijl mijn zenuwstelsel schreeuwde om beweging. Ik leerde sociaal wenselijke antwoorden te geven terwijl mijn hoofd overliep van andere logica. Het resultaat? De buitenwereld was tevreden, maar ik raakte mezelf kwijt. Er ontstond een diepe, knagende eenzaamheid. Want als ik een dag ‘goed’ was geweest op school, kreeg ik complimenten. Maar die complimenten voelden voor mij als een leugen. Ze waren voor de rol die ik speelde, voor de ‘kneedbare’ versie die ik met zoveel moeite had gefabriceerd. Het leidde tot een verwoestende overtuiging die veel neuro-divergente kinderen (en volwassenen!) met zich meedragen: ‘’Ze houden van de versie die ik speel, maar ze zouden me afwijzen als ik mezelf was’’. Dat is de werkelijke schade van het labelen van gedrag als ‘niet kneedbaar’. Je dwingt een kind in een overlevingsstand waarin het zijn eigen authenticiteit moet opofferen voor veiligheid en acceptatie. Je creëert een kind dat weliswaar past in de mal, maar dat van binnen langzaam dooft omdat het voelt dat zijn echte ik er niet mag zijn.

Pas op mijn 29ste kreeg ik mijn label (ADHD) en viel alles op zijn plek. De jarenlange strijd tegen een systeem dat mij wilde kneden, had eindelijk een naam. Dit label was voor mij geen beperking, maar een bevrijding. Voor het eerst in mijn leven kon ik de schaamte en het eeuwige zelfverwijt loslaten. Ik was niet lui, ongedisciplineerd of ‘kapot’; mijn brein werkt simpelweg op een andere frequentie. Die erkenning gaf me de tools om mijn eigen ‘gebruiksaanwijzing’ te schrijven en voor het eerst echt te gaan bouwen, in plaats van alleen maar te overleven. Ik ben natuurlijk niet de enige die deze reis heeft moeten afleggen. Met mij zijn er duizenden jongeren en volwassenen die momenteel hetzelfde doormaken, of al hebben doorstaan.