Opvoeden met ADHD
Het opvoeden van – en samenleven met – een kind met ADHD kan een uitdaging zijn voor ouders en soms ook voor de broertjes en zusjes (brussen) in het gezin. Omgaan met kinderen met ADHD moet geleerd worden.
Ook al hebben kinderen met ADHD veel gemeen, toch zijn ze allemaal anders. Onderstaande tips zijn geen handleiding, je zult zelf moeten proberen wat bij jouw kind het beste werkt.
Pas onderstaande technieken vooral toe bij momenten die lastig zijn voor je kind. Bij momenten die al goed gaan, is dit dan niet nodig. Daarmee houd je het haalbaar voor jezelf. Het lijkt namelijk niet zo moeilijk om je eigen gedrag of dat van je kind te veranderen, maar dat is het wél. Het veranderen van de manier waarop je op het gedrag van je kind reageert vraagt nogal wat inzicht en doorzettingsvermogen. Vooral omdat meestal onbewust gebeurt. Hoe kleiner de stappen, hoe groter de kans op succes. En succes hebben alle partijen nodig om de moed erin te kunnen houden. Verwacht bijvoorbeeld niet van je kind dat hij in één keer een uur aan tafel kan zitten, maar bouw dit op met stapjes van bijvoorbeeld vijf minuten. Anders kun je eigenlijk bij voorbaat al weten dat het plan faalt.
Hieronder worden een aantal technieken besproken die je kunt uitproberen. Een aantal van deze technieken worden daarnaast ook uitgelegd in de filmpjes op deze site: https://adhdendrukgedrag.nl/tips-omgang-adhd-gedrag/
Positief benaderen
Het is wetenschappelijk aangetoond dat een positieve benadering binnen de opvoeding voor álle kinderen de beste benadering is. Bij kinderen met ADHD geldt dit nog sterker. Misschien klinkt dit je wat vreemd in de oren. Je kind zet de boel op stelten en jij zou het positief moeten benaderen? Het antwoord is ‘ja’.
Het werkt het beste wanneer je goed gedrag stimuleert door het te belonen. Simpelweg met een compliment of met een beloning. Een beloning kan bijvoorbeeld een sticker zijn, of iets niet tastbaars, zoals het kiezen van een toetje. Door te belonen weet je kind welk gedrag jij fijn vindt. Daarmee kan ook de sfeer in huis verbeteren. Deze positieve aanpak is ook goed voor het zelfvertrouwen van je kind.
Een negatieve aanpak werkt niet
Wanneer je je als ouder vooral richt op het ongewenste gedrag, kom je in een vicieuze cirkel terecht. Een vicieuze cirkel van dreigen, een niet luisterend kind, straffen, een weer niet luisterend kind, dreigen, straffen, etc. Met als gevolg een ongelukkig kind, een vervelende sfeer in huis en veel frustratie bij jou als ouder. Doorbreek deze spiraal en benoem wat wél goed gaat. Daarmee leert een kind dat het aandacht krijgt voor goed gedrag in plaats van voor ongewenst gedrag. Ook al vindt je omgeving dat je je kind verwent door het voor ‘zoiets normaals’ als op tijd opstaan en aankleden een beloning te geven,jij kent je kind en weet dat dit voor hem/haar een prestatie is.
Tips:
- Beloningen werken het beste als je ze meteen geeft na het goede gedrag (dus niet dat een kind pas na 5 keer iets goed doen een beloning krijgt).
Je kunt ook een compliment of beloning geven als een kind één stap van het goede gedrag laat zien. Als je bijvoorbeeld wil dat je kind zich zelfstandig aankleedt, geef dan ook al een compliment voor het aantrekken van de sokken.
Belonen en begrenzen
Natuurlijk betekent een positieve benadering niet dat je je kind nooit mag begrenzen. Het moet ook leren wat wel en niet mag. Het is belangrijk dat je consequent bent en direct begrenst. Dit doe je door een milde “straf” te geven voor het gedrag. Het allerbelangrijkst daarbij is dat de straf mild is. Dus NIET “je mag een week niet op de tablet”, maar “je mag het komende halfuur niet op de tablet”. Dit voorkomt een negatieve sfeer. Je kind leert er het meest van als de straf te maken heeft met het ongewenste gedrag. Als een kind bijvoorbeeld altijd vergeet zijn bord in de vaatwasser te zetten, is een goede straf dat hij de hele vaatwasser moet uitruimen. Let erop dat je een straf altijd combineert met positieve aandacht, bijvoorbeeld een compliment als je kind de straf heeft uitgevoerd of een compliment als je kind weer gedrag laat zien dat je fijn vindt. Let er ook op dat je als ouders één lijn trekt in het geven van straf.
Regels en structuur
Kinderen hebben regels en structuur nodig. Dat geeft duidelijkheid en daardoor veiligheid. Kinderen met ADHD vinden het vaak moeilijk om structuur te zien en zelf structuur aan te brengen. Ze hebben daarom meestal langer duidelijke structuur vanuit hun directe omgeving nodig.
Regels
Het stellen van regels kan duidelijk maken wat je van een kind verwacht. Hanteer een paar regels voor dingen die je echt belangrijk vindt. Zo is het overzichtelijk voor jou en je kind.
- Tips:Maak heldere afspraken. Herhaal wat er is afgesproken en vraag na of je kind het begrepen heeft of dat er nog vragen zijn.
- Herhaal regelmatig gemaakte afspraken en bestaande regels.
- Hang huisregels zichtbaar op.
Je kunt op verschillende manieren structuur bieden. Structuur in tijd betekent dat dingen dagelijks of wekelijks op hetzelfde tijdstip en in dezelfde volgorde plaatsvinden. Het is voor een kind met ADHD belangrijk dat je veranderingen hierin op tijd aankondigt.
Structuur in de omgeving betekent vaste activiteiten op een vaste plaats en een opgeruimde omgeving. Zorg ervoor dat er geen onnodige prikkels aanwezig zijn. Als een kind bijvoorbeeld moet gaan eten, zorg dan dat het speelgoed van tafel is. Zo raakt een kind niet afgeleid. Je kunt ook vaste regels maken voor het opruimen van speelgoed. Al gauw ligt er overal wat. Hoe meer speelgoed over de vloer verspreid ligt, hoe onoverzichtelijker het wordt voor een kind met ADHD. Structuur in het aanbieden en opruimen van speelgoed helpt het kind om zelf overzicht te houden. Dit kun je bijvoorbeeld doen door verschillende kleuren bakken te maken: bijvoorbeeld een blauwe bak voor de lego en een gele bak voor de tekenspullen.
Tips:
- Bied structuur en regelmaat. Denk aan een vaste dagindeling of op vaste tijdstippen eten.
- Zorg voor een opgeruimde kamer en bureau van je kind. Dit geeft minder prikkels.
- Plan activiteiten en werkzaamheden. Splits deze in kleine delen. Dat geeft overzicht en daarmee rust.
- Spreek van te voren stapsgewijs iets door; een verjaardag, familiebezoek etc. Maak de nieuwe situatie voorspelbaar.
Tot slot is het belangrijk dat je duidelijk bent. Gebruik vooral bij het geven van een opdracht korte, duidelijke zinnen. Geef je kind één opdracht tegelijk. Probeer vooral aan te geven wat een kind wel moet doen. Zeg bijvoorbeeld niet “niet springen op de bank” maar wel “ga op de bank liggen of zitten”.
Geen doel maar een middel
Het is altijd belangrijk om te onthouden dat de regels en de structuur geen doel zijn, maar een middel waardoor je kind beter functioneert. De regels moeten duidelijk en overzichtelijk zijn en passen bij het karakter en het ontwikkelingsniveau van je kind. Een kind van 2 kun je niet vragen om zich zelfstandig aan te kleden, terwijl je dat bij een kind van 7 wel mag verwachten. Het ene kind heeft behoefte aan een ochtendschema in pictogrammen waarop de volgorde van handelingen staat afgebeeld; voor het andere kind is een enkele reminder op een bepaalde plaats genoeg. Pas de technieken vooral toe in situaties waar het nodig is. Als er bijvoorbeeld vaak problemen zijn bij het ochtendritueel, kun je daar een schema voor maken of een regel voor opstellen.
Positief benaderen en onderhandelen
Voor een wat ouder kind met ADHD geldt hetzelfde als voor jongere kinderen. Stel regels,handhaaf die en wees duidelijk over de gevolgen van ongewenst gedrag. Maar vooral: blijf je kind positief benaderen en probeer zo mogelijk problemen vóór te zijn. Betrek je kind ook bij het bedenken van praktische oplossingen voor dingen die toch mis gaan.
Pubers moeten de ruimte hebben om te onderhandelen. Dat geeft ze het gevoel dat ze zelf ook iets in te brengen hebben. Natuurlijk zijn er niet onderhandelbare gedragsregels zoals ‘niet stelen’ en ‘je broertje niet slaan’.. Maar bij andere huis- en omgangsregels, bijvoorbeeld over thuiskomtijden, liggen die grenzen niet zo vast. Ook met pubers met ADHD valt redelijk te overleggen, zeker als ze weten dat ze serieus worden genomen.
Hulp bij opvoeding van kinderen met ADHD
Een kind met ADHD opvoeden kan veel vragen van ouders. Om die reden zijn oudertrainingen een vast onderdeel van de behandeling voor kinderen met ADHD. Hulp, training en ondersteuning bij de opvoeding is geen teken van zwakte maar juist een teken dat je jouw verantwoordelijkheid als ouder serieus neemt. Vraag naar zo’n training als jouw huisarts of de zorgverlener bij wie je hulp hebt gezocht hier niet zelf mee komt. Volgens de richtlijnen en standaarden bij ADHD zijn adviezen en trainingen voor ouders de eerste stap.
Naast dat het meer vraagt in de opvoeding, moet je als ouders misschien ook vaker naar school voor een gesprek. Of je moet in gesprek met de gemeente om (de juiste) zorg te krijgen. Ook dat zijn extra taken en verantwoordelijkheden.
Wellicht helpt het je om naar bijeenkomsten te gaan met andere ouders van kinderen met ADHD.
Voor ouders of opvoeders van kinderen met ADHD kan het soms goed zijn om af en toe een weekend zónder hun drukke kind door te brengen. Een probleem kan zijn dat zij hun kind niet ‘zomaar’ bij opa en oma kunnen of willen laten logeren. Voor deze gezinnen zijn logeerhuizen een goede mogelijkheid. In een logeerhuis kunnen kinderen (soms ook volwassenen) met een beperking een paar nachten slapen. Meestal is dit in het weekend, maar soms ook doordeweeks of in de vakanties. Dankzij de logeeropvang kun je zelf even tot rust komen en eens tijd nemen voor dingen die met je kind erbij moeilijk te doen zijn.
Voor meer informatie en vragen
Lees hier het ADHD dossier uit BalansMagazine (nr. 1 2020).
Zie ook
www.adhdendrukgedrag.nl
https://kenniscentrum-kjp.nl/ouders-jongeren/adhd/
Heb je vragen of zorgen over je kind met ADHD, of herken je kenmerken en wil je daar graag eens met een ervaringsdeskundige praten? Neem dan eens contact op met onze Advieslijn.
Klik op de volgende link voor het gehele ADHD Dossier op onze website: om meer informatie te krijgen over wat ADHD is, hoe de classificatie wordt vastgesteld, wat het behandelplan en de richtlijnen zijn, hoe je er in de opvoeding, in de vrije tijd of in het onderwijs mee om kunt gaan, en meer.
Je kunt ook kijken op Brainwiki (gemaakt door het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie). Deze landelijke organisatie zorgt ervoor dat behandelaars, ouders, jongeren, gemeenten en scholen betrouwbare kennis over psychische problemen hebben.