Balans vraagt Kamer om gelijke kansen bij examens
Op 9 september debatteert de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over toetsen en examens. Oudervereniging Balans vraagt samen met Ouders & Onderwijs, ROV, OCOAmsterdam, VOO en Voor Werkende Ouders aan de Kamer nadrukkelijk aandacht voor passend examineren. Leerlingen met een ondersteuningsbehoefte moeten dezelfde kans hebben om een diploma te behalen als andere leerlingen.
Aanleiding is de Kamerbrief Betrouwbare, toekomstbestendige en toegankelijke examens van 2 juli 2026. Balans ziet daarin positieve stappen, maar vindt dat de positie van ouders en leerlingen nog onvoldoende aandacht krijgt.
Kansen verschillen per school
Een leerling met bijvoorbeeld autisme, dyslexie, een fysieke beperking of een chronische ziekte moet tijdens toetsen en examens kunnen laten zien wat die leerling kent en kan. In de praktijk hangt de toegang tot passende examenvoorzieningen echter nog te veel af van de kennis, ervaring en bereidheid van de school.
Ouders en leerlingen hebben zelf geen toegang tot een gezaghebbende informatiebron waar zij vragen over hun eigen situatie kunnen stellen. Daardoor zijn zij afhankelijk van de school, terwijl juist tussen scholen grote verschillen bestaan in de kennis over passend examineren en de ruimte die de regelgeving biedt.
Begin al vroeg met passend examineren
Passend examineren komt op sommige scholen pas aan de orde wanneer de schoolexamens of centrale examens naderen. Volgens Balans is dat te laat. De ondersteuning tijdens toetsen en examens moet aansluiten bij de manier waarop een leerling gedurende de hele schoolloopbaan heeft geleerd en toetsen heeft gemaakt.
Balans pleit ervoor om mogelijke belemmeringen bij toetsing en examinering al vanaf de start van het voortgezet onderwijs te signaleren. Afspraken moeten worden vastgelegd in het ontwikkelingsperspectief (OPP) of op een andere herkenbare plaats in het leerlingdossier. Ook moeten deze afspraken regelmatig met de leerling en de ouders worden geëvalueerd. Daarbij moet altijd ruimte blijven om afspraken later toe te voegen, aan te vullen of te wijzigen, omdat ondersteuningsbehoeften soms pas in de bovenbouw of in het (voor)examenjaar zichtbaar worden of veranderen.
Expertisepunt moet ook toegankelijk zijn voor ouders en leerlingen
In de Kamerbrief Toekomst van de examenvoorzieningen voortgezet onderwijs van 18 februari 2025 kondigde de toenmalige staatssecretaris het Expertisepunt passend examineren aan. Het Expertisepunt zou scholen, ouders en leerlingen informeren, begrijpelijke en toegankelijke informatie aanbieden en meedenken over mogelijkheden in specifieke situaties. Ook zouden vertegenwoordigers van ouders en leerlingen bij de inrichting worden betrokken.
Deze toezegging is nog niet volledig uitgevoerd. Het Expertisepunt richt zich in de praktijk op schoolbesturen, scholen en samenwerkingsverbanden. Ouders worden doorverwezen naar Ouders & Onderwijs en leerlingen naar LAKS. Deze organisaties kunnen waardevolle ondersteuning bieden, maar hebben niet dezelfde positie en bevoegdheid om gezaghebbende uitleg te geven over de examenregelgeving.
Balans vraagt daarom om het Expertisepunt rechtstreeks toegankelijk te maken voor ouders en leerlingen. Zij moeten daar begrijpelijke informatie kunnen vinden én vragen over hun eigen situatie kunnen stellen.
Deskundigenverklaring mag geen extra drempel worden
Ook over de deskundigenverklaring bestaat veel onduidelijkheid. Scholen weten niet altijd wanneer zo’n verklaring nodig is, aan welke eisen deze moet voldoen en wie haar mag afgeven. Voor ouders en leerlingen is dit vaak nog moeilijker te achterhalen.
Een deskundigenverklaring mag niet onnodig een toegangsbewijs tot ondersteuning worden. Zo zijn bepaalde gesproken of auditief ondersteunde examens voor vreemde talen alleen beschikbaar voor leerlingen met een dyslexieverklaring. Leerlingen die aantoonbaar moeite hebben met lezen, maar niet over zo’n verklaring beschikken, zijn daardoor soms genoodzaakt alsnog een kostbaar dyslexieonderzoek te laten uitvoeren om toegang te krijgen tot een passende examenvoorziening.
Balans vindt dat de aantoonbare ondersteuningsbehoefte en de ervaringen uit de onderwijspraktijk centraal moeten staan. Scholen mogen geen diagnose of nieuwe deskundigenverklaring vragen wanneer de regelgeving dat niet vereist.
Wat vraagt Balans aan de Kamer?
Balans vraagt de Kamer onder meer om bij de staatssecretaris aan te dringen op:
• het vroegtijdig signaleren en vastleggen van ondersteuningsbehoeften bij toetsing en examinering;
• rechtstreekse toegang tot het Expertisepunt passend examineren voor ouders en leerlingen;
• een tussenmeting vóór 2029, waarin ook de ervaringen van ouders en leerlingen worden onderzocht;
• begrijpelijke en toegankelijke informatie over de deskundigenverklaring;
• het voorkomen dat een diagnose of deskundigenverklaring een onnodige toegangseis wordt voor passende examenvoorzieningen.
Passend examineren is geen gunst
Passend examineren is geen gunst of uitzondering. Het is een voorwaarde om ervoor te zorgen dat iedere leerling een eerlijke kans krijgt om te laten zien wat die kent en kan.
Informatievoorziening die alleen bij scholen terechtkomt, houdt ouders en leerlingen afhankelijk. Zij moeten zelf kunnen weten welke mogelijkheden er zijn en welke rechten zij hebben bij toetsen en examens.
De brief aan de vaste commissie OCW wordt mede ondersteund door Ouders & Onderwijs, Reformatorische Oudervereniging, Vereniging Openbaar Onderwijs, OCOAmsterdam, Voor Werkende Ouders.
