Poging verwijsindex risicojongeren (VIR) in stand te houden strandt opnieuw
Geruime tijd terug is besloten om de Verwijsindex Risicojongeren uit de jeugdwet te schrappen. De voorbereidingen voor deze wetswijziging zijn in volle gang. Tot onze verassing diende Kamerlid Crijns (PVV) bij het WGO-debat Jeugd onlangs echter alsnog een motie in om de VIR als instrument te behouden en door te ontwikkelen
Hierop verzocht Balans de Tweede Kamer om tegen deze motie te stemmen. Daarbij gaven wij aan dat de kwestie rond de verwijsindex al heel lange tijd speelt. En dat het besluit de VIR te schrappen weloverwogen en terecht is genomen op basis van diverse argumenten.
De motie van Kamerlid Crijns werd al afgeraden door de Staatssecretaris. En gelukkig werd op dinsdag 19 november 2024 door de Tweede Kamer ook overtuigend tégen de motie gestemd.
Wetwijziging
De Verwijsindex risicojongeren (hierna: VIR) is een digitaal systeem dat risicomeldingen over jongeren tot 23 jaar bij elkaar brengt. Door kritiek op dit systeem is al op 28 september 2022 een weloverwogen besluit genomen om de VIR te schrappen uit de Jeugdwet. Op dit moment wordt er onder andere gewerkt aan een wetswijzigingstraject wat nodig is voor het schrappen van de VIR.
Hier vind je de argumenten uit ons verzoek aan de commissieleden Jeugdwet van de Tweede Kamer om tegen de ingediende motie te stemmen:
1. Geen noemenswaardige bijdrage. De VIR wordt uit de Jeugdwet gehaald vanwege toenemende kritiek op de effectiviteit en ethiek ervan. Er is onvoldoende bewijs dat de VIR een noemenswaardige bijdrage levert aan het waarborgen van de veiligheid van kinderen en jongeren, zeker in verhouding met de inbreuk op de privacy van jeugdigen en hun ouders.
2. Kritiek op het nut van het melden van (mogelijk) ernstige bedreigingen voor de veiligheid. In het eerdere pleidooi van Multisignaal om de VIR te behouden, gebruikten zij een voorbeeld van een ernstig mishandeld kind. Echter, in zulke gevallen is een melding bij gespecialiseerde instanties zoals Veilig Thuis noodzakelijker dan een registratie in de VIR. De VIR biedt in zulke gevallen geen vervangende of aanvullende oplossing voor de noodzakelijke interventies.
3. Kosten en registratiepraktijk. De VIR is een duur systeem. En wordt regelmatig gebruikt om daar jeugdigen in op te nemen, zonder individuele risicoafweging. Zo registreren scholen voor speciaal onderwijs vaak standaard hun hele leerling populatie in de VIR, of doen gemeenten dit bij ieder verzoek om jeugdhulp. Deze praktijk voegt weinig toe aan de veiligheidsdoelstellingen en veroorzaakt onrechtmatige registraties, waarin rechten van jeugdigen worden geschonden.
4. Zorgen van kinderen en jongeren. Gesteld wordt dat het behoud van de VIR in het belang van jeugdigen zou zijn. Maar in een radiofragment geeft de Kindertelefoon aan dat jongeren juist bang zijn voor sociale profilering en verlies van regie door een systeem zoals de VIR. En wordt aangegeven dat jongeren bang zijn om in een systeem terecht te komen en (alsnog) onvoldoende gehoord te worden.
5. Schending privacy jeugdigen en ouders en geen meerwaarde. Door het veelvuldig onrechtmatig melden aan de VIR wordt de privacy van jeugdigen en ouders geschonden. Bovendien worden veel standaard meldingen gedaan waarbij niet, zoals in de wet staat, iedere melding individueel is beoordeel op de criteria in de jeugdwet. Bovendien heeft registratie in de VIR weinig tot geen meerwaarde bij ernstige en/of acute situaties, aangezien in die gevallen gemeld kan en móet worden bij Veilig Thuis.
6. Doelstelling VIR bereiken op een andere manier. Oudervereniging Balans staat achter de doelstellingen van de VIR, maar wij bepleiten een andere, effectievere aanpak. Balans zet zich in voor een samenwerkingsgerichte, respectvolle benadering waarin jeugdigen zich gehoord voelen en zich kunnen ontwikkelen in een veilige omgeving. Een pleidooi voor behoud van de VIR lijkt weinig te maken te hebben met het halen van de doelstellingen.
Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG)
Eerder is via een motie bij VNG al geprobeerd het behoud de VIR alsnog op de agenda te krijgen. Tijdens de Algemene ledenvergadering in juni 2024, werd deze motie echter met grote meerderheid van stemmen (83%) verworpen.
Balans streeft naar een gezamenlijke, gelijkwaardige aanpak om de veiligheid van jeugdigen te bevorderen, de VIR is daar volgens ons geen passend instrument voor.
Handleiding voor ouders en jeugdigen
Balans zit al enige tijd in de klankbord- en projectgroep van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), waarin de afbouw van de VIR regelmatig wordt besproken. Onder andere is een handleiding in de maak, voor jeugdigen, ouders en professionals over de VIR en de afbouw daarvan. Via onze website en social media, blijven wij hierover berichten.