Veelgestelde vragen

Omdat een stijgend aantal 'thuiszitters' geen passend onderwijs krijgt en hun kinderrechten worden geschonden. Met deze stap wil Balans de Nederlandse Staat bewegen tot fundamentele veranderingen in het onderwijssysteem om structurele uitsluiting van kinderen te stoppen.

Oudervereniging Balans zal namens 'thuiszitters' deze juridische procedure tegen de Nederlandse Staat starten omdat steeds meer kinderen geen passend onderwijs krijgen en hun kinderrechten daardoor worden geschonden. Deze juridische procedure gaat niet over individuele 'thuiszitters', maar over een groter probleem. Volgens Balans ligt de oorzaak van het stijgend aantal 'thuiszitters' in het onderwijssysteem zelf. Het onderwijssysteem waarborgt in de praktijk nog onvoldoende dat voor alle kinderen een passende plek beschikbaar is.

Met de juridische procedure beoogt Balans de Nederlandse Staat ertoe te bewegen verantwoordelijkheid te nemen en ervoor te zorgen dat ieder kind daadwerkelijk toegang heeft tot passend onderwijs, zoals vereist op grond van nationale en internationale kinderrechten. Dat betekent concreet dat de Nederlandse Staat moet waarborgen dat het onderwijssysteem voor ieder kind daadwerkelijk passend is, zodat kinderen kunnen deelnemen aan onderwijs dat bij hem of haar past.

Balans vindt deze stap nodig omdat het aantal kinderen dat uitvalt uit het onderwijs of langdurig thuis komt te zitten jaar na jaar blijft stijgen (zie het rapport van Balans Thuiszitters tellen uit 2024). Volgens Balans kan het 'thuiszitters'-probleem niet langer worden gezien als een verzameling individuele gevallen, maar als een structureel maatschappelijk probleem. Het gaat daarbij niet om een optelsom van individuele situaties, maar om één onderliggend probleem in het onderwijssysteem zelf. Het is het gevolg van een onderwijssysteem dat niet naar behoren functioneert en om fundamentele verandering vraagt. Kinderen, ouders en leraren dragen dagelijks de gevolgen van een onderwijssysteem waarin de randvoorwaarden ontbreken om ieder kind mee te laten doen en zich te laten ontwikkelen.

Als kinderen ongewenst thuis zitten en geen onderwijs krijgen wordt hun recht op onderwijs geschonden en het recht van kinderen om zich te ontwikkelen. Het belang van een kind wordt niet centraal gesteld, ook dat is een kinderrecht.

Ieder kind heeft recht op (thuisnabij) passend onderwijs en ontwikkeling zoals dat onder meer is vastgelegd in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind. In deze verdragen staat onder andere dat kinderen recht hebben op onderwijs (artikel 28 IVRK en artikel 2 van het Eerste Protocol bij het EVRM) en ontwikkeling (artikel 6 IVRK). En dat bij besluiten over onderwijs en ondersteuning het belang van het kind centraal staat (artikel 3 IVRK).

Deze internationale kinderrechten brengen concreet mee dat de Nederlandse Staat moet waarborgen dat kinderen ook daadwerkelijk kunnen deelnemen aan onderwijs dat past bij hun behoeften en zich kunnen ontwikkelen. Deze internationale kinderrechten worden voor een alsmaar groeiende groep 'thuiszitters' structureel geschonden, omdat zij feitelijk niet kunnen deelnemen aan het onderwijs, ondanks inspanningen daartoe.

Je kunt de steunverklaring tekenen en anderen vragen dat ook te doen. Daarmee laat je zien dat er breed draagvlak is voor de juridische procedure ten behoeve van 'thuiszitters'.

Balans roept ouders, jongeren, professionals en betrokken burgers die worden geconfronteerd met een onderwijssysteem dat geen ontwikkeling en passend onderwijs biedt op om de steunverklaring voor de juridische procedure tegen de Nederlandse Staat ten behoeve van 'thuiszitters' te tekenen. Ook is het fijn als je zoveel mogelijk andere mensen vraagt hetzelfde te doen.

De juridische procedure zal worden ingesteld door Balans namens een groep kinderen, hun ouders en gezinnen die geen toegang heeft tot passend onderwijs. De uitkomst van de juridische procedure strekt zich in beginsel ook tot deze groep uit.

De steunverklaring is daarom met name bedoeld om steun uit te spreken en het maatschappelijk draagvlak zichtbaar te maken, en niet om formeel partij te worden in de procedure.

Klik hier om de steunverklaring te tekenen

Ben jij een organisatie die betrokken is bij onderwijs en 'thuiszitters' en wil je als organisatie de juridische actie steunen? Kijk dan bij 'Ik heb een organisatie, vereniging of stichting die zich inzet voor onderwijs en thuiszitters. Kan ik de actie ook steunen?'

Een juridische procedure vraagt om een lange adem en kost geld. Daarom is Balans voor deze actie ook afhankelijk van donaties. Wil je bijdragen aan deze strijd ten behoeve van deze kinderen en hun ouders en gezinnen? Doe dan een donatie of word lid van Balans. Elke donatie helpt ons om deze actie voort te zetten en daadwerkelijk verandering af te dwingen.

De steunverklaringen laten zien dat het probleem veel mensen raakt en breed leeft. Het totaal aantal wordt meegenomen in de brief aan de Nederlandse Staat.

De steunverklaringen worden door Balans gebruikt om te laten zien dat er sprake is van een breed maatschappelijk probleem en dat dit probleem veel kinderen, ouders en gezinnen raakt.

De juridische procedure gaat na de zomer van start met een formele brief aan de Nederlandse Staat, opgesteld door Elsa van de Loo van PILP en Bastiaan Kemp, Marit Bosselaar en Sjoerd Pennink van Loyens & Loeff die Balans in deze zaak als advocaten vertegenwoordigen. Hierin zal ook het totaalaantal steunverklaringen worden opgenomen, die de juridische actie onderschrijven.

Ja, organisaties kunnen hun steun uitspreken en zichtbaar maken.

Hoe meer mensen en organisaties hun steun uitspreken, hoe beter Balans aan kan tonen dat onderwijsuitval een groot maatschappelijk probleem is. Zie ook het antwoord op de vraag: 'Wat gebeurt er met de steunverklaringen?'

Ook organisaties kunnen hun steun uitspreken voor de juridische procedure die Balans namens 'thuiszitters' zal gaan voeren. Wanneer een organisatie dat wil komt de organisatienaam en logo als steunende organisaties onder de brief aan de Nederlandse Staat. Dit betekent niet dat jouw organisatie mede de juridische procedure gaat voeren als formele procespartij, het betekent alleen dat jouw organisatie deze juridische procedure ondersteunt.

De brief wordt opgesteld door de advocaten van PILP (Elsa van de Loo) en Loyens & Loeff (Bastiaan Kemp, Marit Bosselaar en Sjoerd Pennink) die Balans in deze zaak vertegenwoordigen.

Wanneer jouw organisatie de juridische actie wil steunen, stuur dan graag een mail naar info@balansdigitaal.nl waarin je aangeeft de actie te willen ondersteunen, wie de contactpersoon is en stuur het logo van jouw organisatie mee als bijlage.

De oplossing ligt in een onderwijssysteem dat zich aanpast aan wat kinderen nodig hebben, in plaats van andersom. Dat onderwijssysteem moet voor ieder kind onderwijs mogelijk maken dat past.

Volgens Balans begint de oplossing bij het waarborgen van het recht van ieder kind op ontwikkeling en passend onderwijs. Onderwijsuitval gaat niet om een optelsom van individuele gevallen, maar om een structureel probleem waarvan de oorzaak ligt in het huidige onderwijssysteem. De oplossing voor het thuiszittersprobleem zit niet in één nieuwe maatregel of één nieuw programma. De oplossing is een fundamentele aanpassing van het onderwijssysteem dat de ontwikkeling van ieder kind centraal stelt en waarin de randvoorwaarden aanwezig zijn om dat ook daadwerkelijk in de praktijk mogelijk te maken voor alle betrokkenen, waaronder leraren en scholen.

Dat vraagt om een passend onderwijssysteem dat uitgaat van de verschillen tussen kinderen. Niet individuele kinderen moeten zich aanpassen aan één systeem, maar het onderwijssysteem moet voldoende ruimte bieden voor verschillende manieren van leren, ontwikkelen en deelnemen en dus 'passend' zijn voor ieder individueel kind. Wat nu vaak wordt gezien als 'speciale' of 'extra' ondersteuning voor een individueel kind, zou in een passend onderwijssysteem vanzelfsprekend moeten zijn.

Daarom roepen wij de Nederlandse Staat op om eindelijk écht werk te maken van:

• een onderwijssysteem dat zonder uitsluiting van kinderen voorziet in passend onderwijs, in overeenstemming met de geldende internationale (kinder)rechten;
• het waarborgen van leerrecht en inclusie als onderdeel van het onderwijssysteem in plaats van crisisaanpak op individueel niveau bij (dreigende) onderwijsuitval;
• thuisnabij onderwijs, waarbij het onderwijssysteem waarborgt dat kinderen in hun eigen omgeving leren en opgroeien, met ruimte voor verschillen tussen kinderen in ontwikkeling, talenten, behoeften en tempo;
• de vastgestelde ambitie van de Nederlandse Staat om tot een inclusief onderwijssysteem te komen in 2035 ook daadwerkelijk, meetbaar en tijdig te realiseren door fundamentele veranderingen door te voeren in het onderwijssysteem, waarbij de belangen van kinderen voorop staan.

Het beter tellen hoeveel kinderen er zijn uitgevallen in het onderwijs lost het probleem niet op. Onderwijsuitval is geen op zichzelf staand probleem. Het is een signaal dat het onderwijs voor een groeiende groep kinderen onvoldoende toegankelijk is. Daarom ligt de oplossing niet alleen in maatregelen om kinderen terug naar school te krijgen, maar vooral in het voorkomen dat zij uitvallen.

Het tellen hoeveel kinderen er zijn uitgevallen in het onderwijs lost het probleem van 'thuiszitters' niet op. Onderwijsuitval van een individueel kind is geen op zichzelf staand probleem. Het is een signaal dat het onderwijssysteem voor een groeiende groep kinderen niet passend is. Daarom ligt de oplossing niet alleen in maatregelen om individuele kinderen terug naar school te krijgen, maar vooral in het voorkomen dat zij uitvallen door het onderwijssysteem anders in te richten. Zie ook het antwoord op de vraag: 'Hoe ziet de oplossing voor het thuiszittersprobleem eruit volgens Balans?'

Plannen en ambities zijn niet genoeg als kinderen nu nog uitvallen en daarmee de groep thuiszitters alsmaar verder groeit. De juridische actie moet ervoor zorgen dat er daadwerkelijk en op korte termijn iets verandert.

Balans ondersteunt de ambitie naar inclusief onderwijs in 2035 van de Staatssecretaris. Het is goed dat de Nederlandse Staat erkent dat er een probleem is ten aanzien van het huidige onderwijssysteem. Maar dat neemt onze zorgen over het toenemende aantal thuiszitters niet weg. 'Thuiszitters' wachten al jarenlang op het daadwerkelijk waarborgen door de Nederlandse Staat van passend onderwijsaanbod. Balans ziet dat de randvoorwaarden om dit te kunnen realiseren en onderwijsuitval te voorkomen nog steeds niet op orde zijn, terwijl de verplichting om het recht om passend onderwijs te waarborgen nu al geldt voor de Nederlandse Staat.

Rond passend- en inclusief onderwijs zijn er de afgelopen jaren veel beleidsplannen, onderzoeken en verbetertrajecten geweest. Toch ziet Balans dat er ieder jaar weer meer kinderen uitvallen en thuis komen te zitten. Dat laat zien dat goede bedoelingen alleen niet voldoende zijn. Zolang randvoorwaarden niet op orde zijn blijven steeds meer kinderen uitvallen, blijven ouders vechten voor ondersteuning voor hun individuele kind en blijven leraren worstelen om leerlingen te bieden wat nodig is om passend onderwijs in de praktijk daadwerkelijk te kunnen verwezenlijken.

De juridische procedure van Balans is bedoeld om ervoor te zorgen dat het recht op ontwikkeling en passend onderwijs voor alle kinderen gewaarborgd wordt, en om af te dwingen dat de Nederlandse Staat zich daar nu daadwerkelijk en aantoonbaar voor inzet. Het mag niet afhankelijk blijven van gedreven en gemotiveerde leraren en schoolleiders die hun nek uit durven te steken en toevallig op het pad komen van een kind.

Nee, het tegendeel. De juridische procedure wil júíst voorkomen dat kinderen worden gedwongen terug te keren naar een onderwijssysteem waarin zij zijn vastgelopen. Het belang van het kind moet centraal staan, niet de leerplicht in de zin van naar een schoolgebouw moeten gaan.

De oplossing is niet om kinderen zo snel mogelijk terug te sturen naar een systeem waarin zij zijn vastgelopen, maar om ervoor te zorgen dat ieder kind recht heeft op ontwikkeling en onderwijs dat daadwerkelijk aansluit bij zijn of haar behoeften. Dat is juist een cruciale randvoorwaarde.

Er is nu al grote druk op kinderen en ouders op zo snel mogelijke terugkeer naar school. Terug naar het systeem waar ze zijn uitgevallen omdat het voor hen niet paste. Ouders worden regelmatig met de rug tegen de muur gezet en kinderen gaan hun eigen grenzen over om te voldoen aan een norm terwijl het niet meer gaat. Daarbovenop krijgt een grote groep te maken met dwang en drang. Met alle gevolgen van dien. Het belang van het kind staat niet altijd centraal terwijl dat volgens het Kinderrechtenverdrag wel moet.

Het kan niet zo zijn dat het afhangt van waar je woont, wie je kent en hoe mondig je bent of er een passende plek is voor jouw kind. Het leer- en ontwikkelrecht voor ieder kind moet centraal staan in plaats van leerplicht in de zin van de verplichting om naar een school te gaan.

Als het onderwijssysteem echt aansluit bij de verschillen tussen kinderen, zullen er ook minder kinderen uitvallen. De focus moet komen op een wijziging in het systeem om te voorkomen dat kinderen uitvallen, in plaats van dat we kinderen eerst laten uitvallen en dan pas in actie komen zoals nu vaak gebeurt.

Bovendien is er in het huidige systeem focus op aanwezig zijn in het schoolgebouw of de klas. Ook op dit gebied zal er rekening moeten worden gehouden met verschillen tussen kinderen. Dat hopen we met deze juridische procedure te bereiken.

Nee. Het gaat niet om fysieke schoolgang als doel op zichzelf, maar om het recht van ieder kind op passend onderwijs, ontwikkeling en participatie. Dat kan in de vorm van schoolgang, maar ook bijvoorbeeld als thuisonderwijs of afstandsonderwijs.

Nee. De procedure gaat nadrukkelijk niet over fysieke schoolgang als doel op zichzelf. Het uitgangspunt is dat ieder kind recht heeft op onderwijs, ontwikkeling en participatie.

De juridische vraag is niet of ieder kind fysiek aanwezig is op een schoollocatie, maar of de Nederlandse Staat ervoor zorgt dat ieder kind daadwerkelijk toegang heeft tot passend onderwijs en ontwikkeling. De focus ligt op het realiseren van leer- en ontwikkelrecht, een onderwijssysteem wat rekening houdt met verschillen tussen kinderen en juist niet op aanwezigheid binnen een school of klas. Dit kan in de vorm van schoolgang. Maar zou rekening houdend met verschillen tussen kinderen in de praktijk dus ook (deels) een vorm van thuisonderwijs, afstandsonderwijs of onderwijs op een andere locatie dan de school kunnen zijn.

De procedure richt zich niet op individuele casuïstiek, maar op de vraag of de Staat voldoende doet om te waarborgen dat kinderen daadwerkelijk toegang hebben tot passend onderwijs en ontwikkeling. En de vraag of de huidige situatie, waarin grote aantallen kinderen langdurig geen passend onderwijs ontvangen of thuis komen te zitten, verenigbaar is met de verplichtingen die op de Staat rusten.

Nee, niet alle kinderen die thuisonderwijs krijgen vallen onder de definitie thuiszitters. 'Thuiszitters' zijn kinderen die zijn uitgevallen in het huidige onderwijs of er geen toegang toe hebben. Niet omdat hun ouders daar vanwege hun levensovertuiging bewust hebben gekozen, maar omdat er geen passend onderwijsaanbod beschikbaar is wat rekening houdt met verschillen tussen kinderen.

Er is momenteel, mede naar aanleiding van de uitzending van BOOS, veel discussie over thuisonderwijs en de mogelijkheden die ouders hebben om hun kinderen thuis onderwijs te geven.

'Thuiszitters' zijn kinderen die zijn uitgevallen in het huidige onderwijs of daar geen toegang toe hebben, ondanks inspanningen van henzelf en hun ouders om passend onderwijs te vinden. Zij vallen daarmee buiten het onderwijssysteem, omdat er geen passend aanbod is dat aansluit bij hun behoeften. Het gaat dus niet om kinderen die thuisonderwijs krijgen omdat hun ouders daar om principiële redenen bewust voor hebben gekozen.

Thuisonderwijs kan het gevolg zijn van een bewuste keuze van ouders om hun kind zelf onderwijs te geven. In Nederland gaat het om een relatief kleine groep (circa 2.500 kinderen) die gebruikmaakt van een vrijstelling vanwege richtingsbezwaren (artikel 5 onder b Leerplichtwet). Bij deze kinderen is in basis geen sprake van onderwijsuitval. Balans start de juridische procedure niet namens deze groep.

Daarnaast is er een groep kinderen die thuis onderwijs krijgt omdat zij zijn uitgevallen uit het onderwijs of nooit zijn toegelaten. Hun ouders verzorgen onderwijs bij gebrek aan een passend aanbod, zodat hun kind zich toch kan ontwikkelen. Een deel van deze kinderen heeft een vrijstelling op medische of psychische gronden (artikel 5 onder a Leerplichtwet). In deze situaties is wél sprake van onderwijsuitval en 'thuiszitten': het onderwijssysteem slaagt er dan niet in een passende plek te bieden.

Kortgezegd komt Balans in de beoogde juridische procedure niet op voor alle kinderen die thuisonderwijs krijgen. Want niet alle kinderen die thuiszitten zijn namelijk 'thuiszitters'. Wat zeker niet betekent dat Balans tegen thuisonderwijs is. Wij steunen de NvvTO die vindt dat thuisonderwijs een erkende onderwijsvorm moet worden met (proportioneel) toezicht. Lees ook de vraag: 'Wil Balans met deze rechtszaak bereiken dat ieder kind (fysiek) naar een school gaat?'

Nee, Balans legt de verantwoordelijkheid bij het onderwijssysteem als geheel. Leraren doen juist vaak hun uiterste best binnen een onderwijssysteem waar de randvoorwaarden om ieder kind te laten ontwikkelen niet op orde zijn.

Oudervereniging Balans legt de verantwoordelijkheid voor het thuiszittersprobleem niet bij individuele leraren of schoolleiders. Wij zien dagelijks hoe hard onderwijsprofessionals werken om leerlingen te ondersteunen. Kinderen, ouders en leraren dragen dagelijks de gevolgen van een onderwijssysteem waarin de randvoorwaarden ontbreken om ieder kind mee te laten doen en zich te laten ontwikkelen, omdat het onderwijssysteem als geheel onvoldoende aansluit op de behoeften van alle kinderen.

De Nederlandse Staat is verantwoordelijk voor het creëren van de randvoorwaarden die nodig zijn om het recht op onderwijs (leerrecht) voor ieder kind daadwerkelijk mogelijk te maken, en ervoor te zorgen dat ieder kind in de praktijk toegang heeft tot passend onderwijs. Zoals kleinere groepen, voldoende personeel, toegankelijke schoolgebouwen, beschikbaarheid van specialistische expertise, passende leermiddelen.

Er zijn fundamentele aanpassingen in de randvoorwaarden van het onderwijs nodig, zodat leerlingen, ouders én leraren kunnen rekenen op een onderwijssysteem dat werkt. Daarom richten wij ons bij deze juridische actie tot de Nederlandse Staat.

De grootste kosten zijn voor het kind en het gezin, en uiteindelijk ook voor de samenleving. Investeren in passend onderwijs voorkomt grotere kosten op de lange termijn.

Uit het rapport Thuiszitters Tellen blijkt dat de gevolgen van thuiszitten vooral terechtkomen bij kinderen, ouders, broertjes en zusjes, terwijl de gevolgen voor scholen en schoolbesturen relatief klein zijn. Dat laat zien dat de prikkel in het systeem verkeerd ligt: het kind en het gezin dragen de zwaarste lasten, terwijl het systeem onvoldoende wordt aangesproken op het ontbreken van passend onderwijs. Daarom vindt Balans dat de vraag niet moet zijn wat één thuiszitter kost, maar wat het ons als samenleving kost wanneer kinderen worden uitgesloten van onderwijs.

De eerste prijs wordt betaald door het kind zelf. Op het moment dat een kind uitvalt, is dat vaak een opluchting na een lange periode van overbelasting, stress, angst, faalangst en gevoelens van onveiligheid. Veel kinderen ontwikkelen klachten die herstel vragen voordat ontwikkeling weer mogelijk is. Daarvoor wordt regelmatig jeugdhulp, behandeling of andere ondersteuning ingezet. De kosten van onvoldoende passend onderwijs verschuiven zo van onderwijs naar jeugdzorg en andere voorzieningen.

Ook gezinnen betalen een hoge prijs. Ouders zijn vaak jarenlang bezig met zoeken, regelen, overleggen, bezwaar maken en het organiseren van oplossingen. Veel ouders verminderen hun werkuren of stoppen tijdelijk of langdurig met werken. Dat leidt niet alleen tot inkomensverlies, maar ook tot stress, overbelasting en gezondheidsklachten. Ook broers en zussen worden vaak geraakt door de gevolgen van het thuiszitten.

Ook de maatschappelijke kosten zijn groot. Kinderen missen ontwikkelkansen, lopen vertraging op, kunnen soms geen diploma halen wat invloed heeft op hun kansen op de arbeidsmarkt. Daarmee gaat talent verloren en betaalt uiteindelijk de hele samenleving de prijs.

Investeren in toegankelijk en inclusief onderwijs en in de randvoorwaarden die daarvoor nodig zijn, kost geld. Maar kinderen eerst laten vastlopen, uitvallen en vervolgens hulp bieden om daarvan te herstellen kost veel meer. Financieel, maar vooral menselijk. Geen enkel kind zou zijn ontwikkeling, gezondheid, eigenwaarde en toekomstperspectief mogen verliezen omdat de randvoorwaarden voor passend onderwijs niet op orde zijn.