‘Premature kinderen en jongetjes hebben meer kans op dcd’
TEKST JESSIKA VAN HOORN
Tijdens haar opleiding tot revalidatiearts deed Jessika van Hoorn onderzoek naar de neurologie van handschriftproblemen. Later heeft zij het doen van onderzoek voortgezet in haar werk als kinderrevalidatiearts, met een focus op vroege risicofactoren van dcd. In maart 2025 verdedigde zij haar proefschrift.
Risicofactoren
Zoals bij veel wetenschappelijk onderzoek, begonnen ook wij met een overzichtsartikel over wat er in de literatuur bekend is over de risicofactoren voor dcd die vóór, tijdens en na de geboorte optreden. De helft van de studies ging over onderzoek bij te vroeg geboren kinderen. Het belangrijkste resultaat was dat prematuriteit (te vroeg geboren worden) een sterke risicofactor is voor dcd. Het gebruik van bepaalde medicijnen na de vroege geboorte (corticosteroïden) en afwijkende mri-scans van de hersenen zijn ook factoren die iets zouden kunnen bijdragen.
Mogelijk genetische oorzaken
Voor kinderen in zijn algemeenheid bleek mannelijk geslacht een risicofactor te zijn voor dcd. Het interessante is dat dit niet een risicofactor was in de groep premature kinderen. Daarnaast bleken factoren zoals moeilijk zwanger worden, roken tijdens de zwangerschap en een opstapeling van problemen rond de geboorte het risico op dcd te verhogen. Maar deze associaties waren allemaal vrij zwak. Ons tweede onderzoek, gebaseerd op een groot langlopend onderzoek in Noord-Nederland (Lifelines), bevestigde dat mannelijk geslacht en een opname in de eerste week na de geboorte risicofactoren zijn voor dcd. Ook vonden we aanwijzingen voor een familiaire aanleg voor dcd, wat wijst op mogelijke genetische oorzaken. Het is belangrijk om de motorische ontwikkeling van kinderen die te vroeg geboren zijn goed te volgen. In Nederland adviseren de richtlijnen voor prematuur geboren kinderen dan ook een evaluatie op achtjarige leeftijd.
Neurologie van het schrijven
Schrijven is een complexe motorische vaardigheid. Ongeveer 10 tot 30% van de kinderen zonder motorische beperkingen heeft moeite met schrijven, maar bij kinderen met dcd ligt dit percentage veel hoger, namelijk rond de 85%. Er is niet veel bekend over hoe hersenfuncties bijdragen aan motorische schrijfproblemen. De enkele studies bij kinderen met schrijfproblemen, die gebruikmaakten van hersenscans en neurologisch onderzoek, laten zien dat meerdere hersengebieden, waaronder de hersenschors (corticale gebieden) en de kleine hersenen (cerebellum), betrokken zijn bij het schrijven. Bij kinderen met schrijfproblemen is er mogelijk sprake van verstoringen in complexe netwerken in de hersenen die verantwoordelijk zijn voor motorische vaardigheden.
Hoe hangen schrijfvaardigheden en neurologie samen?
We hebben onderzoek gedaan naar de samenhang tussen schrijfvaardigheden en de neurologie bij kinderen in het reguliere en speciaal basisonderwijs. Het richtte zich op subtiele neurologische verschijnselen (Minor Neurological Dysfunction: MND, zie kader verderop). Dit betekent dat er lichte verschijnselen zijn, maar ook dat er geen sprake is van een neurologische ziekte. Het neurologisch onderzoek van het kind met MND zegt iets over de organisatie van de hersenen van het kind. Op elke leeftijd vertonen mensen lichte disfuncties. Ze zijn te beschouwen als variaties van het normale. Mensen verschillen in temperament, gedrag en vaardigheden zoals lezen, rekenen en schrijven. Verschillen in MND weerspiegelen deze variaties. In de neurologische diagnostiek zijn dit soort disfuncties alleen relevant als ze vaker voorkomen in speciale gebieden (domeinen), zoals spierspanning, reflexen, coördinatie en fijne motoriek.
Hulpmiddelen voor kinderen met dcd en schrijfproblemen
Schrijfproblemen kunnen het dagelijkse leven beïnvloeden. Daarom is het belangrijk om de schrijfproblematiek goed te evalueren en indien nodig hulp te bieden. Dit geldt zeker voor kinderen met dcd en schrijfproblemen. De neurologie van het kind helpt dan bij het kiezen van de beste interventie. Heeft het kind complexe MND, dan betekent dit, dat het kind twee uitdagingen heeft: een beperkt aantal motorische strategieën en moeite met het aanpassen van bewegingen aan specifieke taken. Bij enkelvoudige MND zijn de strategieën niet beperkt, maar zijn er wel aanpassingsproblemen. Als een kind een beperkt aantal strategieën heeft, is het verstandig om hulpmiddelen zoals een laptop te gebruiken. Aanpassingsproblemen kunnen worden verbeterd door goede schrijfmaterialen, aandacht voor zithouding, oefening en het vereenvoudigen van de schrijftaak.
Wat is dcd?
Kinderen met dcd (developmental coordination disorder) hebben moeite met motorische activiteiten zoals schrijven, aankleden en sporten, wat hun sociale leven, emotioneel welzijn, schoolcarrière en gezondheid kan beïnvloeden. De oorzaken van dcd zijn waarschijnlijk een combinatie van genetische en omgevingsfactoren. Meer kennis over risicofactoren kan helpen bij het vroegtijdig herkennen van kinderen met dcd en het ontwikkelen van gerichte behandelingen.
Subtiele neurologische verschijnselen (MND)
- Enkelvoudige MND: Hier is sprake van als er één of twee domeinen (zoals fijne motoriek of reflexen) afwijkend zijn. Dit wijst waarschijnlijk op een variatie in de hersenontwikkeling en komt vrij veel voor, namelijk 25% van de kinderen heeft enkelvoudige MND.
- Complexe MND: Hier is sprake van als er drie of meer domeinen afwijkend zijn. Dit type komt minder vaak voor (5%) en hangt samen met risicofactoren rondom de geboorte en kan leiden tot leer- en gedragsproblemen. Kinderen met dcd hebben vaak complexe MND. Ook ontdekten we dat kinderen met complexe MND vaak meer moeite hebben met schrijven dan kinderen met enkelvoudige MND of kinderen zonder MND.
Lees alles over dcd in ons Balansdossier dcd en onhandige motoriek.
Dit artikel verscheen eerder in Balans Magazine 2-2025. Wil je ook ons magazine ontvangen? Word dan nu lid. Bekijk hier de voordelen.
