Als je kind nonsensoren heeft
TEKST KLAAS MULDER
Klaas Mulder (1961) werd opgeleid als filosoof en muziekdocent. Als hogeschooldocent (social work en stedelijke vernieuwing) werd hij getroffen door de effecten van schoolsystemen op de mentale en sociale gezondheid van jonge mensen. Zo kwam hij in actie tegen ‘schoolschade’. Hij schreef verschillende boeken over welzijn, onderwijs en volkshuisvesting. Over wat er fout gaat en hoe het anders kan.
Hoogbegaafden lopen vast
Je zou verwachten dat onderwijsmakers goed nadenken over de te bereiken doelen, en daarna pas bepalen met welke middelen en uitvoerders ze deze willen bereiken. Maar de praktijk is anders, en dat verklaart waarom juist hoogbegaafden zo vaak vastlopen.
‘Garbage can’-besluitvorming
In de jaren zeventig schrijven Amerikaanse onderzoekers een klassieke paper over besluitvorming bij universiteiten: de meeste beslissingen worden genomen op basis van ‘zwak-rationele’ argumenten. Bestuurders beginnen niet bij de opgave (wat moeten we bereiken?) maar bij het middel of de uitvoerder. De onderzoekers noemen het ‘garbage can’-besluitvorming: begin bij een aanpak, dan verzinnen we er later wel een doel bij.
Word zoals wij!
Ook onderwijsprogramma’s van nu voldoen zelden aan de wetten van rationele besluitvorming. Waarom leraren vinden dat ‘iedereen dit moet kunnen’, lijkt vooral het resultaat van zelfprojectie: word zoals wij! Wij kunnen geen stekker in elkaar zetten, maar spellen als de beste. Dus wordt het laatste verplicht. En mag je het eerste in je eigen tijd leren.
Het smoesje is pas goed als het praatje deugt
Veel kinderen zitten het wel uit als het allemaal niet zo logisch is. Maar voor de slimsten is het smoesje pas goed als het praatje deugt. Die gaan niet met een leuke werkvorm bezig als blijft knagen dat het doel niet klopt. Zonder antwoord op de waaromvraag gaan ze niet mee in het hoe en wat. En gelijk hebben ze. De vraag of je met de fiets of met de trein naar Brussel wil, blijft een onzinnige vraag als je in Brussel niets te zoeken hebt. Dat los je niet op met een andere routekaart, maar met een beter passende bestemming.
Schoolwerk moet passen bij ons ‘ikigai’
Wij hoogbegaafden, wij hebben een sensor voor onzin. Wij gaan niet oefenen voor vaardigheden die we nooit zullen gebruiken, ook niet als een aardige juf daar leuke werkvormen voor bedacht heeft. Ons schoolwerk moet passen bij wat Japanners ons ‘ikigai’ noemen: de plek waar je gelukkig, geschikt en gewild kan zijn.
Wat wordt jouw pad?
Wat slimme leerlingen nodig hebben, is hulp bij het bepalen van relevante, persoonlijke doelen. Dankzij websites als skillshare.com is alles te leren, op elk moment in je leven. Maar juist daarom moeten ouders en professionals ruimte maken voor jouw persoonlijke keuzes. Wat wordt jouw pad? Misschien moeten we daar ook eens een paar goede tools voor gaan ontwerpen.
Lees een whitepaper van Klaas Mulder: Als de middelbare te langzaam gaat. In dit essay komt hij met oplossingen voor tekorten op de arbeidsmarkt. Door het onderwijs radicaal te veranderen door onder meer leerlingen, jong of al ouder, te laten leren op hun persoonlijke aanleg, op kansen die er zijn op de arbeidsmarkt, met gepersonaliseerde leerdoelen en op hun eigen tijd en in een zelfgekozen periode in hun leven.
Dit artikel verscheen eerder in Balans Magazine 4-2025. Wil je ook ons magazine ontvangen? Word dan nu lid. Bekijk hier de voordelen.
