DCD: een levenslange uitdaging
TEKST AMY DE ROUBAIX
Dr. Amy de Roubaix is kinderfysiotherapeut en onderzoeker. Zij is verbonden aan de UGent en het RadboudUMC. Haar onderzoek focust op neurodivergentie in het algemeen en DCD in het bijzonder. Zij schreef onlangs het boek DCD doorheen het leven.
Developmental Coordination Disorder (DCD) staat ook wel bekend onder de naam ‘dyspraxie’. Nou ja ‘bekend’… Eigenlijk is DCD nog veel te onbekend, wordt de impact zwaar onderschat en blijft het mede daardoor ook vaak ongediagnosticeerd. Amy de Roubaix, kinderfysiotherapeut en onderzoeker, schreef een boek over de levenslange impact van DCD.
Voor vrijwel alles wat we doen, moeten we onze bewegingen goed sturen. En precies dat verloopt bij mensen met DCD moeizamer. DCD wordt vaak in één adem genoemd met onhandigheid. Mensen met DCD zijn inderdaad vaak opvallend onhandig, en dat hun hele leven lang.
Brede impact
Hoewel DCD vooral draait om motorische uitdagingen, is de invloed vaak veel breder. Wie niet zo handig is, wordt bijvoorbeeld minder snel gekozen tijdens de gymles. Dat is niet goed voor het zelfvertrouwen. We zien dat mensen met DCD op latere leeftijd vaker last hebben van somberheid of angst. Wie moeite heeft met bewegen, zal dat vaak minder doen. Daardoor mis je soms kansen om mee te spelen of nieuwe vrienden te maken. Minder bewegen kan er bovendien voor zorgen dat je minder fit bent of sneller overgewicht krijgt. Erkenning van DCD is belangrijk. Enerzijds om gerichte hulp te krijgen bij wat lastig is. Anderzijds om deze negatieve gevolgen te helpen voorkomen.
Voor iedereen anders
Hoewel iedereen met DCD moeilijkheden heeft met het sturen van bewegingen, is elke persoon met DCD toch heel anders. De ene zal bijvoorbeeld meer moeite hebben met fijne bewegingen met de handen en vingers (bijvoorbeeld bij het schrijven) terwijl de andere het lastig kan vinden om grotere bewegingen te coördineren (bijvoorbeeld zwemmen). Weer anderen hebben met beide evenveel problemen. Bij DCD is het niet alleen het uitvoeren van de beweging dat minder vloeiend verloopt, maar ook het plannen van die beweging. Denk maar eens aan alle stapjes die je nodig hebt om een schoen aan te doen.
Vaardigheden verleren
Ook het automatiseren van de beweging verloopt moeizamer. Bij kinderen met DCD is het bijvoorbeeld typisch dat ze na de zomervakantie opeens ‘vergeten’ zijn hoe ze moeten schrijven. Ze zijn het als het ware ‘verleerd’ en moeten het opnieuw leren. Dat is frustrerend, zeker als anderen denken dat het komt door luiheid of gebrek aan inzet. Ze moeten voor ogenschijnlijk simpele dingen, zoals aankleden, twee keer zoveel moeite doen voor half zoveel resultaat. We zien dan ook dat veel van deze kinderen een enorm groot doorzettingsvermogen ontwikkelen, wat hen zeker ten gunste komt op latere leeftijd.
Trager met mijlpalen halen
DCD is iets waarmee je geboren wordt, net als adhd of autisme, en het verdwijnt niet met de jaren. Ook door het leven heen zien we evoluties in de uitingen van DCD. Waar we bij sommige baby’s merken dat ze wat trager zijn in het behalen van mijlpalen zoals kruipen en lopen, merken we dat enkelen ook al op een onhandigere manier lijken te bewegen. Ze weten bijvoorbeeld niet hoe ze moeten leren kruipen of vallen veel vaker en voor langere tijd dan hun leeftijdsgenoten. Bij peuters en kleuters valt het soms op dat ze moeite hebben met puzzelen, knippen of tekenen. Ze laten zich liever helpen bij aankleden of eten. Of ze doen het zelf, maar dan ziet het er heel onhandig uit, wordt er veel gemorst of is het enorm traag.
Veel vermoeidheid
Op de basisschool, rond groep 3, kan leren schrijven een flinke uitdaging zijn. Ook fietsen en zwemmen zijn lastig, omdat daarbij verschillende lichaamsdelen iets anders moeten doen. Tijdens de gymles of het buitenspelen valt soms op dat ze moeite hebben met fietsen, rennen of balspelen. Ze leren het vaak wel, maar het kost veel meer tijd en oefening dan bij andere kinderen. In de middelbare schoolperiode worden plannen en organiseren steeds belangrijker. Denk aan groepsopdrachten, notities maken, een agenda bijhouden en mappen ordenen. Ook praktische dingen zoals verder fietsen of met de bus naar school gaan, vragen extra inspanning. En als volwassene komen er weer nieuwe uitdagingen bij, zoals autorijden of een huishouden runnen. Omdat alles wat met bewegen te maken heeft meer energie kost, speelt vermoeidheid vaak een grote rol in het dagelijks leven.
Meer begrip
DCD is een blijvertje. Je groeit er niet uit. Maar je kunt er wel mee leren omgaan en hulpmiddelen zoeken die werken voor jou. DCD komt voor bij vijf tot zes procent van de mensen. Weten dat je niet de enige bent, brengt vaak ook wat rust. Als anderen nu ook begrijpen wat DCD allemaal kan inhouden en begrip kunnen opbrengen voor de dagelijkse, vaak onzichtbare, uitdagingen, dan komen we al een heel eind verder.
- Lees meer over DCD en het boek DCD doorheen het leven.
- Heb je (een vermoeden van) DCD? Lees dan hoe je mee kunt doen aan een grote internationale studie.
- Lees ons Balansdossier DCD & onhandige motoriek.
- Lees alles over een webinar met Amy de Roubaix op 28 januari.
Dit artikel verscheen eerder in Balans Magazine 4-2025. Wil je ook ons magazine ontvangen? Word dan nu lid. Bekijk hier de voordelen.
