De impact van schooluitval op jongeren zelf
TEKST RENÉ LAMERS
Ruben (24), Yannick (15) en Joyce (26) vielen uit in het onderwijs. En zo nóg 70.000 kinderen en jongeren. Heftige cijfers, maar wat overkomt die jongeren nou eigenlijk? Marjon Velsink maakte het mee als ouder én als mentor van een middelbare school. Met haar boek De achterkant van het onderwijs, dat ze samen met Melanie Philips schreef, zoomt ze in op de verhalen van acht jongeren.
Met zoveel uitgevallen kinderen zitten er ook ouders bij die zelf in het onderwijs werken. Onder wie Marjon Velsink. Zij was tot voor kort mentor op een middelbare school én heeft een kind dat uitviel; doorgaans ‘thuiszitters’ genoemd. Haar jongste kon door ziekte niet naar school, maar onderwijs op afstand was onbespreekbaar – hoewel dat tijdens corona opeens wél kon
De beleving van jongeren zelf
Marjon besloot samen met Melanie Philips een boek te schrijven vanuit het jongerenperspectief. ‘Er wordt veel over dit onderwerp geschreven, maar dan zijn altijd ouders of deskundigen aan het woord. Hoe jongeren iets beleven waaraan ze niets kunnen doen, lees je niet zo vaak.’
Zo’n groot getal als 70.000 kan ook doodslaan. Door het persoonlijk te maken, geeft Marjon het een gezicht. ‘Om te tonen hoeveel impact het op kinderen heeft.’ Dat zien professionals niet altijd. In overleggen gaat het doorgaans niet over de behoefte van het kind, maar over diagnoses, financiën en de tegenstelling tussen school en ouders. En zodra een kind niet meer naar school kan, stopt vaak ook het contact vanuit school met het kind.
‘Je bent niet normaal’
Marjon en Melanie spraken acht jongeren, vooral jongens. ‘De verhalen raakten me veel meer dan ik dacht. Wat ze meemaken, wat begint met afwijzing – je bent niet normaal, je bent te duur – tot hoe machteloos ze zich voelen.’
Ruben: (niet zijn echte naam) verwoordt het als volgt in het boek:
‘Je krijgt constant het signaal dat onderwijs voor iedereen beschikbaar is, maar niet voor jou. Het heeft er mede voor gezorgd dat ik een lange tijd ernstig depressief ben geweest. Vrijwel alle toekomstideeën die ik had, vielen in één keer weg.’
Yannick: ‘Je wordt op school bestraft als je iets niet weet, dan vinden ze je dom. Dat heeft veel met mijn zelfvertrouwen gedaan. Ik had nergens meer energie voor.’
Een leraar die verder kijkt
In alle verhalen zie je dat de toevalligheid van een leraar die het kind wél ziet, invloed heeft op uitvallen of niet. Kinderen stuiten op onbegrip, ‘regels’, vrees voor uitzonderingen, het schermen met werkdruk, professionele en persoonlijke tekortkomingen van leraren; totdat ze het geluk hebben dat ze een leraar treffen die verder kijkt.
Zoals Joyce vertelt: ‘Mevrouw Van de Berg zag iets in mij en vertrouwde mij heel erg. Mijn gedrag was lastig maar als persoon heeft ze mij erg gemogen. Ik heb mijn diploma gehaald, maar weet niet hoe. Ik was bijna nooit op school. Ik denk door mevrouw Van de Berg, doordat zij buiten de lijntjes kleurde. Zij zag dat ik potentie had.’
Meer psychische problemen
Marjon sprak ook twee zorgcoördinatoren, een onderwijsinspecteur en de oprichter van Digibende (waar veel schooluitvallers met gevoel voor programmeren komen). Zorgcoördinator Sarah Molenkamp verklaart de snelle toename van uitvallers aan de toename van ziekmeldingen door psychische problemen, terwijl de wachtlijsten bij de ggz langer worden. In het boek zegt Sarah: ‘Je kunt als docent eigenlijk niks. Het is namelijk niet de expertise van de docent om dit op te lossen. Voordat er iets gebeurt, ben je meestal maanden verder. Dan is een leerling al erg afgegleden.’ Is een kind aan de beurt, dan kan dat alsnog vastlopen door ouders die het niet aankunnen of professionals die niet adequaat handelen.
Beperkende regels
Als mentor ervaarde Marjon ook de andere kant. ‘Ik had op school ook te maken met uitvallers. De regels werkten beperkend en er was kennisgebrek. Terwijl er steeds meer kinderen met ondersteuningsbehoeften zijn, gemiddeld acht per klas. Dat is zwaar als je maar vijftig minuten per les hebt.’ Leerlingen die uitvallen, komen lang niet altijd terug op school. ‘Die hebben dan zoveel in te halen. In tegenstelling tot andere scholen, hielden wij wel contact met die kinderen. Ze voelden zich zo meer gezien.’
Marjons eigen kind is uiteindelijk goed terechtgekomen – zoals vaker: niet dankzij maar ondanks het onderwijs. ‘Hij heeft vanuit bed een eigen bedrijf opgericht en heeft nu veertien mensen in zijn team.’
Dit artikel verscheen eerder in Balans Magazine 2-2026. Wil je ook ons magazine ontvangen? Word dan nu lid. Bekijk hier de voordelen.
