Leren zwemmen met vertrouwen en plezier: zwemles op maat voor neurodiverse kinderen
‘Leren zwemmen met ballonnen en frikandellen’
Niet ieder kind past binnen de standaard zwemlesmethode. Kinderen met bijvoorbeeld AD(H)D, autisme, DCD of een andere vorm van neurodiversiteit – ervaren vaak extra uitdagingen tijdens het leren zwemmen. Prikkelgevoeligheid, motorische coördinatie, behoefte aan voorspelbaarheid of faalangst kunnen het proces beïnvloeden. Toch kan bijna ieder kind leren zwemmen, weet Melanie Kastelijn van zwemschool Aqua-Health in Schijndel uit ervaring. Zij is gespecialiseerd in zwemonderwijs waarbij veiligheid, vertrouwen en een positieve benadering centraal staan. Door samen te werken met ouders, de lessen aan te passen aan de individuele behoeften van een kind en positieve stimulans voorop te zetten, lukt het leren zwemmen meestal wel. En met plezier!
Onder water zwemmen
“Denise, wat knap!” Melanie steekt haar duimen omhoog naar het meisje dat in het ondiepe bad keer op keer met haar hoofd onder water plonst. Met een grote lach op haar gezicht duikt ze alweer onder water. Voor haar is dit een hele overwinning waar ze lang op heeft geoefend. De moeder van Denise kijkt vanaf de kant trots toe. “Goed van Denise, hoor, zie je wel dat het haar gaat lukken”, zegt Melanie in het voorbijgaan tegen de moeder. Die reageert direct enthousiast. “Ik was helemaal verrast toen ze vorige week opeens een keer onder water ging met haar hoofd. En nu kan ze er zelfs geen genoeg van krijgen.” Lachend loopt Melanie, die dit half uur zelf geen les geeft, door naar het diepe bad waar instructeur Marcel met vier kinderen een baantje schoolslag zwemt. De kinderen oefenen met kleren aan en dat is best zwaar. “Kom, nog een paar slagen. Dan zijn we aan de overkant”, moedigt Marcel aan.
Veiligheid en een positieve aanpak als basis
Leren zwemmen is niet alleen een technische vaardigheid, maar ook een proces waarin een kind zich veilig en zelfverzekerd moet voelen. Veel neurodivergente kinderen hebben baat bij extra structuur, voorspelbaarheid en persoonlijke begeleiding. Dit geldt bijvoorbeeld voor kinderen met autisme, die moeite kunnen hebben met onverwachte situaties, of kinderen met AD(H)D, die extra stimulans nodig hebben om de aandacht bij de les te houden.
Complimenten, belonen en veiligheid
“Complimenten geven, belonen en veiligheid bieden vinden we hier heel belangrijk”, licht Melanie toe. “Daarom zwemt de instructeur hier altijd met de kinderen mee. Veel kinderen die hier zwemmen zijn angstig en hebben elders al negatieve ervaringen opgedaan. Dwingen en forceren werkt averechts. Daar wordt hun angst alleen maar groter van. We overleggen met ouders bij het zoeken naar een ingang die werkt voor hun kind. Zij kennen hun kind het beste en hebben vaak waardevolle tips.”
Als de natte kleren met hulp van de ouders zijn uitgetrokken, gaat de les weer door. Ruben en Mark zwemmen een baan schoolslag naar de overkant. Na zo’n tien meter ontstaat er een stoeipartij tussen de twee jongens. Badmeester Marcel reageert onmiddellijk. Springt het bad in en haalt het tweetal uit elkaar. “Ho, doorzwemmen jullie. Elkaar onderduwen, dat doen we niet.” Vervolgens zwemt hij de rest van de baan weer met de kinderen mee.
Naast persoonlijke aandacht helpt ook een rustige, overzichtelijke omgeving. De groepen zijn klein en soms is er een vrijwilliger aanwezig om extra ondersteuning te bieden. Niemand hoeft lang te wachten, wat voor kinderen die snel afgeleid raken, of behoefte hebben aan een vaste structuur, prettiger is.
In het ondiepe bad worden ondertussen ballonnen opgeblazen. ‘’Kijk, als je de ballon goed vasthoudt, drijf je makkelijker op je rug’’. Nadat de instructeur het heeft voorgedaan, worden de kinderen om beurten geholpen. Niemand hoeft lang te wachten, omdat er les wordt gegeven in groepjes van maximaal vier kinderen. Vaak is er ook nog een vrijwilliger bij. ‘’Kijk, je drijft los’’, zegt instructeur Hilde. ‘’Probeer nu eens te zwemmen met je benen’’.
Sommige kinderen hebben behoefte aan een speelse en minder gestructureerde manier van leren, terwijl anderen juist baat hebben bij herhaling en duidelijke instructies. Bij Aqua-Health wordt gekeken naar wat werkt voor ieder kind. Maarten, bijvoorbeeld, met PDD-NOS, komt elke week klokslag half vijf het water in met zijn flippers en zwembrilletje op. Zijn lessen verlopen volgens een vast patroon, zodat hij precies weet wat er gaat gebeuren. Hij begint altijd met dierenfiguurtjes opduiken, waarna hij mag spetteren. Dat gaat zo fanatiek dat de waterdruppels van het plafond naar beneden druppen.
Voor kinderen met DCD of een verminderde lichaamscoördinatie is het fijn om extra ondersteuning te krijgen bij de zwemslagen. Andere kinderen vinden juist steun in hulpmiddelen zoals de felgekleurde foambuizen, die hier ‘zwemfrikandellen’ worden genoemd. Met deze drijfmiddelen kunnen ze zich vrijer bewegen en spelenderwijs hun vaardigheden ontwikkelen.
De wekelijkse les van een half uur is zo voorbij. “Wat hebben jullie allemaal goed gezwommen vandaag! Ga met je papa of mama maar een sticker uitzoeken op de stickertafel.” De kinderen lopen naar hun ouders, die al klaarstaan met handdoeken. De volgende groep kinderen staat alweer klaar.
‘Dit artikel verscheen in maart 2011 in BalansMagazine’
Melanie Kastelijn heeft haar eigen praktijk voor begeleiding, Psychosociale therapie en Kindertherapie, praktijk: ‘Silence’ in Schijndel. Ze is gediplomeerd kindertherapeut, psychosociaal therapeut, speltherapeut, hydrotherapeut, zwemonderwijzer en gespecialiseerd in Sensorische Informatieverwerkingsproblemen (prikkelverwerkingsproblemen), Autisme Spectrum Stoornissen (ass) en AD(H)D en daarnaast ook ervaringsdeskundige. Melanie geeft op dit moment geen zwemles, maar geeft wel workshops/cursussen aan zwemonderwijzers/zwembaden en ouders, over het geven van zwemles aan neurodivergente kinderen.
Meer weten over zwemlessen voor kinderen met specifieke ondersteuningsvragen?
Lees ook onze andere artikelen, zoals ‘Zwemlestips voor kinderen met een ondersteuningsbehoefte’ en ‘Vijf vragen aan Patty van ’t Hooft, docent en onderzoeker effecten bewegen in water van en zwemonderwijs aan kinderen met autisme (ASS)’.
Op 1 april 2025 geeft Patty van ’t Hooft, docent en onderzoeker, een webinar over zwemlessen voor kinderen met autisme (ass) en de effecten van bewegen in het water. Voor meer info en aanmeldingen, zie deze link.
Vragen over zwemles voor jouw kind? Bel onze advieslijn, of vul het contactformulier in.
