‘Hij leeft continu in mij voort’
Twee jaar geleden maakte Simon op 21-jarige leeftijd een einde aan zijn leven. Zijn moeder Irene van Enckevort (51) vertelt zijn verhaal om de alertheid te vergroten op de soms kritische situatie van kwetsbare jongeren. ‘Door de psychische gezondheidszorg werd ons afgeraden om diep op de suïcidale gevoelens van Simon in te gaan.’
TEKST CHRIS REINDERS
Hoogst intelligente, ambitieuze jongen
De mooi ingelijste foto toont een breeduit lachende Simon. De student scheikunde aan de Universiteit Utrecht was klaar voor de presentatie van zijn onderzoek voor het behalen van zijn bachelor. Genomen vier dagen voor zijn overlijden. ‘Hij was aan de ene kant een hoogst intelligente, ambitieuze jongen die midden in het leven stond. Uiterst sensitief, maar ook autistisch. Binnenin was hij somber,’ zegt Irene deze vrijdagmorgen eind maart aan de eettafel van haar rijtjeshuis in Houten. Ze woont er samen met haar man Gerben en hun dochter Lisette.
Interne conflicten
Over de innerlijke gevoelswereld van Simon had volgens zijn moeder veel eerder met hem gepraat moeten worden. ‘We belandden bij psychische hulpverlening waar Simon hulp kreeg en waar tevens de diagnose autisme gesteld werd. De focus lag op het verminderen van zijn depressieve klachten en op psycho-educatie voor autisme. Naar zijn volledige persoonlijkheidsstructuur werd niet gekeken. Hadden ze zijn hoogbegaafdheid en zijn hoogsensitiviteit maar opgemerkt. Zijn sensitiviteit botste met zijn autisme. Als mens voel je dat anderen iets nodig hebben of dat er iets speelt, maar tegelijkertijd kun je er door je autisme geen vorm aan geven. Dat moet bij Simon enorme interne conflicten hebben opgeleverd. En hij moest het als veertienjarige jongen, toch al een moeilijke leeftijd, alleen uitzoeken.’
Existentiële vragen
Door de psychische gezondheidszorg werd afgeraden om diep op de suïcidale gevoelens van Simon in te gaan, aldus Irene. Af en toe valt ze even stil om de tranen uit haar ogen te vegen. ‘Ik heb daar erg mee geworsteld. Het voelde verkeerd, maar ik durfde niet tegen de artsen in te gaan. Achteraf denk ik dat we dit gesprek over existentiële vragen, ook die over zelfdoding, aan hadden moeten gaan. Dat zou tot een mooie verbinding geleid kunnen hebben. Het is het enige wat ik mezelf heel erg kwalijk neem. Hij had het gesprek nodig om dingen te verwerken, om andere perspectieven te zien. Ondersteuning vanuit de psychische gezondheidszorg had ik wel gewild, maar die was er dus niet.’ De behandeling leek niettemin aan te slaan. Gaandeweg ondernam Simon weer meer en het ging ook beter op school. ‘We stopten dat laatste stukje twijfel weg. We hoopten dat die depressiviteit slechts een korte fase in zijn leven was.’
Een groot gat
Maandagochtend 3 juli 2023 vond Irene haar zoon dood in bed. ‘Op dat moment is er eerst paniek, shock, alsof je in een film beland bent. Toch kan je lichaam dan ook handelen. 112 bellen, reanimatie, schouwarts, afscheidsbrief. Continu schakelen om de waarheid te bevatten. Terwijl je vanbinnen leeg bent, alsof er een groot gat zit waar je gevoel moet zitten. Regelmodus, vriendin uit Leeuwarden komt direct voor ondersteuning. Praten, vasthouden, maar ook basaal zorgen.’
Kwetsbaar proces
Natuurlijk komen er vragen, zegt Irene. ‘Waarom nam hij deze stap? Had het ook anders kunnen lopen? Wat was daarvoor nodig geweest? Wat hadden wij anders kunnen doen? Dit is een heel kwetsbaar proces. Want er komen ook vragen als: wat heb ik fout gedaan, wat hebben wij als ouders fout gedaan? Welke invloed hebben mijn hoogsensitiviteit als moeder en het autisme van zijn vader op hem gehad?’
Afscheidsbrief
De afscheidsbrief van Simon heeft Irene en Gerben enorm geholpen. Hierin beschrijft hij hoe hij de zin in het leven verloren had. Hoe hij vervolgens bleef leven voor anderen. Hoe dit hem vanbinnen opvrat. Hoe hij uiteindelijk voor zichzelf koos en een eind aan zijn leven maakte. ‘We kregen een beeld van hoe grondig hij dit allemaal doordacht heeft. Hoe goed hij rekening heeft proberen te houden met anderen. Tegelijkertijd zien we aan onze dochter dat dit natuurlijk nooit echt kan. Zij was boos, opstandig en voelde zich in de steek gelaten. Waarom in de week dat zij haar vwo-diploma kreeg en zij achttien jaar werd? Voor haar waren dat twee belangrijke mijlpalen.’
Andere perspectieven
Irene wil ‘het verhaal’ van Simon delen om de alertheid te vergroten voor de problemen waar kwetsbare jongeren tegenaan kunnen lopen. Kwetsbaar door een combinatie van karakter en ontwikkeling en door hoge verwachtingen van school, opleiding en maatschappij. ‘Ik denk dat vroege signalering en maatwerk in de ondersteuning kunnen zorgen dat deze kwetsbaren zich meer evenwichtig kunnen ontwikkelen.’
Simon heeft veel positiefs nagelaten, zegt Irene. ‘Hij heeft waarschijnlijk meer mensen geraakt dan hij zelf ooit beseft heeft. Hier had hij een blinde vlek voor, vanuit een sterk kritische blik op zichzelf. Maar hij heeft anderen geraakt en geïnspireerd. Hij leeft continu in mij voort, in mijn gedachten en in mijn handelen. Ik heb van hem geleerd om minder snel te oordelen over anderen en om vanuit andere perspectieven te kijken.’
Denk je aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand? Ga naar 113.nl, bel gratis 0800-0113 of chat via de website.
Lees meer over Irenes werk met hoogbegaafde leerlingen in de onderbouw op een basisschool. Verder vind je op deze plek aanbevelingen en (lees)tips. Lees ook ons Balansdossier hoogbegaafdheid.
Dit artikel verscheen eerder in Balans Magazine 2-2025. Wil je ook ons magazine ontvangen? Word dan nu lid. Bekijk hier de voordelen.
