Mijn drijfveer is dat ik iedereen vrijheid gun

TEKST: RENÉ LAMERS

Een vergoedingsregeling, protocollen, een brede vakinhoudelijke richtlijn… (de lijst gaat door). Veel wapenfeiten staan op naam van Marijke van Grafhorst, voorzitter van het Nederlands Kwaliteitsinstituut Dyslexie (NKD). Ze verlaat 1 januari 2025 het NKD. Marijke trok vaak samen op met Balans. Een dubbelinterview met een gedreven, bescheiden vrouw en haar partner in crime, Balansdirecteur Joli Luijckx.

Thuiszitter

Dit interview kent geen begin. Alsof we er middenin vallen. Marijke is nauwelijks binnen in het restaurant nabij haar huis of er ontvouwt zich al een gesprek. ‘We zijn druk met een rapport, Marijke. Over thuiszitters,’ zegt Joli. ‘Op de voorkant komt een plaatje van een kanarie in een kooitje in een mijn, want thuiszitters zijn de spreekwoordelijke kanaries in de kolenmijn die aangeven dat iets misgaat.’ ‘Kanaries zijn ook kleurrijk,’ haakt Marijke aan. ‘Daarmee kun je óók iets…’

Disruptieve aanpak

Marijke en Joli trekken al jaren samen op in het bereiken van betere voorzieningen voor kinderen die ondersteuning nodig hebben, specifiek die met dyslexie. Marijke: ‘We hebben waardering voor elkaar, wat verder gaat dan respect. Ik check het altijd eerst als iemand met iets komt, maar als Joli me belt hoeft dat niet. We kunnen ook enorm lachen met elkaar, dat is heel belangrijk.’ Joli: ‘We maken er beiden een sport van om als een deur voor ons gesloten is toch een kiertje te vinden.’

Marijke: ‘Onze organisaties hebben allebei een disruptieve aanpak: we bieden mensen een ander perspectief en nemen ze vervolgens mee in ons verhaal, opdat ze hun geharnaste vizier afzetten. Onze samenwerking werd zo’n tien jaar geleden sterker, toen de zorg en jeugdzorg werden overgeheveld naar gemeenten. Balans en NKD zaten vanaf de oprichting in Dyslexie Centraal. We zeiden tegen elkaar: We komen in een nieuwe werkelijkheid. Of we wachten af, of we gaan richting geven, maar laten we dat samen doen.’ Joli: ‘…ondanks onze verschillen in belangen, juridische kaders en beroepsverenigingen. We had

Alles goed geregeld

Marijke: ‘Ik ben bij Balans actief geweest. Ouders zijn belangrijk voor het zeker stellen van de kwaliteit van ondersteuning. Ik zag dat je voor elke beweging in de samenleving de ouders nodig hebt. Door Noëlle Pameijer (ontwikkelingspsycholoog) werden we ons ervan bewust dat we bij de professional moesten beginnen – in die tijd waren tabellen nog leidend.’

Marijke boekte met het NKD belangrijke resultaten, vaak samen met Balans: er is nu één kwaliteitsinstituut, er zijn behandelrichtlijnen voor dyslexiezorg (mét een paragraaf voor ouders), er zijn protocollen en digitale leermiddelen, er is een Consumer Quality-index voor de monitoring van klanttevredenheid en inzicht in trends, en er is een nvergoedingsregeling. ‘Bij geen andere stoornis uit de DSM is alles zo goed geregeld als bij dyslexie,’ stelt Marijke.

Dwarsligger en pragmaticus

Marijke: ‘Met drie oudere broers en een oudere zus weet ik wel hoe ik iets moet bereiken. Ik ben ook een dwarsligger. Als kind ging ik met mijn vader mee het veld in. De kleuterschool vond ik niet leuk. Daar moest ik leren prikken, terwijl ik al kon solderen. Mijn drijfveer is dat ik iedereen vrijheid gun als hoogste goed. Tegelijk ben ik een pragmaticus: ik ben zelden boos of teleurgesteld, we beginnen elke dag opnieuw. Dat geeft mensen ruimte om te veranderen. Als je verhardt, komt dat uit angst. Ik ben een teamplayer, waardoor nooit iemand ‘nee’ heeft gezegd. Maar als je bij mij aan tafel komt, moet je voorbereid zijn en niet nog de envelop met vergaderstukken openen.’

Joli: ‘Als jij iets inbrengt, doe jij dat zó vol overtuiging dat je niet slaapt zonder er iets aan gedaan te hebben. Mensen zitten rechtop. Jij voert het gesprek op inhoud. En altijd met een vriendelijk gezicht. Je bent niet te beroerd om naar verhalen te luisteren.’ Marijke: ‘Oók de verhalen waarmee wetenschappers en politici bezig zijn. Iedereen zit in een gouden kooitje. In dat kooitje zit echter een deurtje dat open kan.’

Verrijking voor de samenleving

Ook al heeft Marijke veel bereikt, het is nooit ‘af’. Marijke: ‘De samenleving verandert, maar de dyslexiezorg is ondanks de vergoedingsregeling nog vooral wit. Ander obstakel is het lerarentekort, dat niet snel verandert. Laten we eens de goede leerkrachten neerzetten in de onderbouw in plaats van de bovenbouw, want daar is veel te winnen voor goed onderwijs. Waaraan we weinig kunnen doen, is dat het onderwijs een traag ‘bedrijf’ is: net als bij medicijnen moet je nieuwe methoden eerst jaren testen, maar kinderen kunnen geen vijftien jaar wachten. Als we de krachtigsten en de minst krachtigen – dus de mensen zonder beperking en die mét, mensen met een betere kansenpositie en een gunstiger financieel uitgangspunt en die zonder – door één deur krijgen, is dat een verrijking voor de samenleving.’

Zoals het interview begon, gaat het ook hierna nog door. ‘Weet je, Joli, ik hoop dat jullie je regionaal kunnen versterken…,’ gaat Marijke verder.

Tip van Marijke aan ouders

‘Blijf geloven in wat jij ervaart. Ik vond het bijzonder dat ouders die in hun zoektocht naar passende hulp voor hun kind honderd keer buiten de deur waren gezet, toch vertrouwen in me hadden en zich open opstelden. Om kwaliteit te leveren hebben we jullie als ouders nodig om de vinger op de zere plek te leggen. Zoek mensen op in plaats van je terug te trekken.’

Lees alles over dyslexie in ons Balans kennisdossier. En lees meer over Dyslexie Centraal waar Balans en NKD vanaf de oprichting bij betrokken zijn.

Dit artikel verscheen eerder in Balans Magazine 4-2024. Wil je ook ons magazine ontvangen? Word dan nu lid. Bekijk hier de voordelen.