Liefde op papier

Mijn dochter en ik hebben een aparte manier van communiceren. Het heeft me tijd gekost te doorzien wat er gebeurt. In de dagelijkse fysieke omgang heeft Anne weinig ruimte voor frivole vriendelijkheden. Eigenlijk communiceert ze alleen als ze iets van me wil. ‘De eieren zijn op.’ ‘Waar is mijn trui.’ ‘Lees de vakken eens op die ik vandaag heb.’ Korte gebiedende zinnen, uitgesproken met een zweem van haast en irritatie. Het lijkt haar te steken dat ze afhankelijk is van anderen voor iets wat ze nodig heeft. En vooral, iets wat ze nú nodig heeft.

Dit is uiteraard niet bevorderlijk voor de onderlinge relatie. Ik zoek continu naar een balans in hoe om te gaan met die verzoeken. Bewaar ik de goede vrede door ze ongetoetst te honoreren? Grijp ik de kans opvoedkundig door voor te stellen het aardiger te vragen? Of snauw ik terug dat ik geen persoonlijke assistente ben en dat ze op 17-jarige leeftijd dit heus zelf kan oplossen?

Gelukkig bestaat er ook communicatie op schrift. Al toen Anne heel jong was, bleek ze zich goed uit te kunnen drukken op papier. Na een heftige woedeaanval, waarin iedere vorm van contact onmogelijk is, kon ze uitstekend omschakelen naar deze veel rustigere modus van communicatie. Aan haar bureau, in een gedimde kamer, kon ze wél onder woorden brengen wat ze eigenlijk wilde zeggen.

Die briefjes waren goud waard voor mij, destijds. Ze gaven me een inkijkje in het gevoelsleven van mijn dochter, en vooral ook in haar capaciteit om te reflecteren. Haarscherp kan ze – achteraf – haar eigen gevoelens beschrijven. Ze legt uit dat haar hoofd middenin de aanval niet helder kan denken, dat ze al ontzettend haar best moet doen om niet te gaan slaan of nog lelijkere dingen te zeggen. Na een scheldtirade aan mijn adres, schrijft ze dat ik de allerliefste moeder ben. En dat ze het naar vindt dat ze ooit geboren is, omdat ze me zo verdrietig maakt. Dan bloedt mijn moederhart, zeker, maar ik vind het ook wonderlijk dat zo’n meisje zulke inzichten kan hebben. Achteraf dan, altijd achteraf. Ik vrees dat dat haar hele diagnose nog pijnlijker maakt – als je achteraf goed kan observeren wat er gebeurde, maar in het moment nooit kan acteren.

Jammer genoeg zijn de briefjes al lange tijd gestopt. Maar we hebben een indirectere route gevonden. Anne doet al enige tijd aan journalling, zowel aan het einde van de dag als aan het begin. Ze stelt zichzelf vragen, beoefent dankbaarheid en verhaalt over wat er in haar omgaat. Die journals laat ze open en bloot op haar bureau liggen, wetende dat ik de schone was kom brengen als ze er niet is. In het begin deed ik mijn uiterste best niet te gaan lezen, terwijl mijn ogen naar het papier werden gezogen. Maar toen ik subtiel suggereerde dat iedereen haar journals kon lezen, vond ze dat best.

Sindsdien loop ik ook zonder schone was af en toe haar kamer in, en lees een paar alinea’s. Zo zie ik hoe het mijn dochter vergaat. Is ze gelukkig? Wat houdt haar nu bezig? Heeft ze ergens hulp nodig? Zaken waarover ze mij mondeling zo slecht kan vertellen, maar op schrift des te beter.