Petijn

Een klas die nooit veilig voelde

Petijn is twaalf jaar en woont in Enschede. Sinds 24 augustus gaat hij weer naar school, op het Stedelijk, na ruim een jaar thuis. Volgens zijn moeder Moes Wagenaar ging het al vanaf groep 1 mis: Petijn werd gepest, en de school greep niet in op leerkrachtniveau. Steeds als het weer helemaal uit de hand liep, was de oplossing om hem in een andere klas te zetten. Aan de sfeer in de klas zelf veranderde niets.

Jaar na jaar hetzelfde patroon

Petijn noemt bijvoorbeeld groep 6, waar een jongen de leiding nam in de klas en klasgenoten intimideerde zodra de meester even weg was. Petijn: ‘Als ik er iets van zei werd het alleen maar erger en op mij gericht. Het werd zelfs zo erg dat ik bedreigd werd met de dood.’

Meldde hij dit bij de meester, dan kreeg hij te horen dat hij het zich verbeeldde. Een enkele keer volgde er een gesprek met de pester erbij, maar de meester vroeg niet door en nam genoegen met diens ontkenning. De uitkomst was steevast dat er niets aan de hand was.

Dit was niet de enige keer dat het zo ging, en ook niet de laatste: elk jaar op school was ‘worstelen’, tot het in groep 7 zo ver kwam dat Petijn niet meer naar school kon.

Muren in plaats van hulp

Als de ouders wilden meedenken over een oplossing, kregen ze telkens dezelfde boodschap terug. Moes: ‘Achter de schermen zijn we heel hard bezig, vertrouw ons nou maar, we mogen hier niks over delen.’ Effect zagen ze nooit: het pesten werd niet minder, en Petijn werd bijna nooit serieus genomen. De overkoepelende scholenstichting hield dezelfde toon aan en bleef achter de docenten staan, ook toen de ouders meldden dat Petijn een schooltrauma had opgelopen — hij kreeg black-outs zodra het over school ging. Ook dat werd weggewoven. Ze kregen te horen dat ze zelf maar hulp moesten zoeken, ‘want het was vast heel lastig met ons kind.’

De leerplichtambtenaar zag wel dat Petijn was uitgevallen door de sfeer op school en werkte het gezin niet tegen, maar maakte ook geen melding van de misstanden. De onderwijsinspectie bezocht de school en beoordeelde de sociale veiligheid als voldoende. Een deugdelijk pestprotocol was er niet; de school deed wel mee aan een programma tegen pesten, maar voerde dat volgens Moes zo uit dat vrijwel altijd het gepeste kind de schuld kreeg.

Wat het gezin heeft gekost

De jaren van pesten en de uiteindelijke uitval trokken een zware wissel op het gezin. Beide ouders konden een groot deel van hun werk niet meer doen: de zorg voor Petijn en het aanhoudende contact met school en instanties kostten simpelweg te veel tijd en energie om daarnaast normaal te blijven werken. Moes nam het grootste deel van dat contact op zich, omdat het haar man te veel werd. ‘Hij is er mentaal bijna aan onderdoor gegaan,’ zegt ze. Ook de relatie tussen de ouders heeft er volgens Moes onder geleden.

Wat Petijn zelf zegt

Nu ze ziet hoe Petijn opbloeit op zijn nieuwe school, denkt Moes dat er eerder sprake was van een bore-out dan van een burn-out: hij kwijnde weg in de klas, zonder iemand om mee te sparren over wat wijs, eerlijk en rechtvaardig is. Petijn zelf beschrijft nuchter wat er nu, na een paar weken, anders gaat: ‘Als er iets gebeurt dan wordt het niet meteen afgewimpeld, maar wordt er ook daadwerkelijk gekeken naar wat er is gebeurd en hoe we dit naar ieders tevredenheid kunnen oplossen. Dus ik ben er erg content mee.’

Hoe het nu gaat

Petijn schreef over zijn jaar als thuiszitter een eigen cabaretvoorstelling, die hij inmiddels meerdere keren speelde — hij was daarmee al te gast bij het Jeugdjournaal, Trouw en NPO Radio 1. Sinds juni is hij ook ambassadeur van de thuiszitters, in de rechtszaak die Balans namens hen voert tegen de Nederlandse Staat. Zijn boodschap aan andere kinderen die thuiszitten: ‘Blijf het proberen! Er is altijd licht aan het eind van de tunnel! Laat je niet door te kleine dingen uit het veld slaan als je weer naar school gaat — en als er nog trauma’s zitten, waardoor kleine dingen heel heftig voor je zijn, behandel die dan, want anders wordt het wel heel moeilijk.’