Kyra & Mendy

Een meisje dat graag wilde meedoen

Kyra is achttien en woont met haar moeder Mendy in Zuid-Limburg. Ze houdt van dieren en verzorgt er thuis tien. Eén dag per week gaat ze naar een zorgboerderij. Daarnaast volgt ze therapie. Een gewone onderwijsweek heeft ze al lange tijd niet meer. Door een angststoornis en jarenlange overbelasting lukte het haar niet om zich te blijven aanpassen aan de manier waarop het onderwijs was georganiseerd. Inmiddels zit ze al bijna tien jaar geheel of gedeeltelijk thuis.

Dat betekent niet dat Kyra niet wilde leren of niet bij andere jongeren wilde horen. Juist haar verlangen naar vriendschappen en een gewone plek tussen leeftijdgenoten maakte dat ze het steeds opnieuw probeerde. Niet haar motivatie ontbrak; de veiligheid en ruimte die zij nodig had om tot ontwikkeling te komen, ontbraken.

De signalen waren er al vroeg. Vanaf de kleuterklas had Kyra buikpijn, verdriet en veel spanning bij het afscheid. Zelf vertelt ze in NOS Stories over het moment waarop duidelijk werd dat het niet langer ging: ‘Toen ik merkte dat ik gewoon iedere dag met superveel buikpijn en huilend naar school toe ging, hebben we gezegd: dit gaat niet meer werken.’ Mendy hoopte, zoals zoveel ouders, lange tijd dat haar dochter zou wennen. Na de scheiding van haar ouders, onrust in de klas en ervaringen met pesten namen de klachten verder toe. Wat aan de buitenkant soms kon lijken op niet willen, was voor Kyra steeds meer een kwestie van niet meer kunnen.

Toen thuiszitten geen rust bracht

Kyra was tien toen zij definitief thuis kwam te zitten. Voor het gezin begon toen geen rustige periode, maar een jarenlange zoektocht langs onderwijs, hulpverlening en instanties. Kyra kreeg paniekaanvallen, sliep nauwelijks en raakte steeds verder geïsoleerd. Haar vertrouwen in zichzelf en in andere mensen nam af. Tegelijk bleef zij verlangen naar contact met leeftijdgenoten en naar een plek waar zij erbij hoorde.

Thuis zag Mendy wat anderen vaak niet zagen: de slapeloze nachten, de paniek en de enorme inspanning die alledaagse dingen konden kosten. Iedere nieuwe onderwijsplek bracht hoop, maar ook spanning. Wanneer een poging opnieuw mislukte, verloor Kyra opnieuw een stukje vertrouwen in zichzelf.

Mendy stond er als alleenstaande moeder grotendeels alleen voor. De zorg voor Kyra, de vele overleggen en de voortdurende onzekerheid maakten werken uiteindelijk onmogelijk. Ze ontvangt nu een WIA-uitkering en draagt veel van de emotionele en financiële gevolgen zelf.

Hulp vragen werd soms juist spannend

Mendy vroeg om praktische steun en hulp aan huis, zodat zij de zorg kon volhouden en Kyra in haar vertrouwde omgeving kon blijven. Wanneer zij eerlijk vertelde hoe uitgeput zij was, verschoof het gesprek soms echter naar behandeling buiten de deur, opname of de mogelijkheid dat Kyra ergens anders zou wonen. Daardoor werd hulp vragen steeds moeilijker.

Tegelijk stuurden school en hulpverlening volgens Mendy vaak aan op exposure: de angst aangaan door het toch te doen, vanuit de gedachte dat die dan zou afnemen. Voor Kyra werkte dit averechts. Doordat haar veiligheid en tempo onvoldoende het uitgangspunt waren, nam de spanning toe. Toen Mendy niet langer wilde meewerken aan een aanpak die Kyra verder ontregelde, werd er twee keer een melding gedaan bij Veilig Thuis. Zij zou de ontwikkeling van haar dochter afremmen.

Mendy werd bang dat haar openheid over haar grenzen tegen haar gebruikt zou worden en dat Kyra uit huis geplaatst zou worden. Terwijl zij om ondersteuning náást haar vroeg, vreesde ze dat anderen zouden concluderen dat zij haar dochter niet kon geven wat nodig was. Daardoor vertelde ze niet altijd meer hoe zwaar het werkelijk was. De hulpverlening werd zo zelf een bron van spanning.

Ook in gesprekken over onderwijs voelde Mendy zich machteloos. Soms zaten er veel professionals aan tafel, terwijl niet iedereen Kyra kende. Steeds opnieuw moest zij uitleggen waarom haar dochter niet eenvoudigweg naar school kon. De aandacht ging te vaak uit naar aanwezigheid en terugkeer, en te weinig naar wat Kyra nodig had om zich veilig te voelen en zich te ontwikkelen.

Aan beide kanten van de tafel

Die ervaring was extra confronterend omdat Mendy het systeem van binnenuit kende. Ze werkte tien jaar als leerplichtambtenaar. Later begon ze aan de deeltijd-pabo en stond ze zelf voor de klas, terwijl haar eigen dochter in datzelfde onderwijs vastliep. In gesprekken zat zij ineens als moeder tegenover oud-collega’s.

Pas als moeder ervoer Mendy hoeveel druk woorden en aannames uit onderwijs en leerplicht kunnen leggen op een kind en gezin dat al op de grens van zijn draagkracht zit. Ze herkende uitspraken die zij vroeger zelf had gedaan: niet vanuit onwil, maar vanuit een systeem waarin aanwezigheid en aanpassing gemakkelijk centraal komen te staan.

Ze zag tegelijk dat veel onderwijsprofessionals oprecht willen helpen, maar zelf vastlopen in regels, roosters, groepsgroottes en een beperkt aanbod. Goede bedoelingen zijn niet genoeg als de ruimte ontbreekt om werkelijk bij een kind aan te sluiten.

Steeds opnieuw proberen

Er waren verschillende pogingen om het onderwijs weer op te pakken. Op een particuliere school, waar rust en veiligheid centraal stonden, ging het een tijd beter. Daarna volgden nieuwe pogingen in het reguliere en speciale onderwijs. Kyra wilde zelf ervaren wat mogelijk was, ondanks de spanning die iedere nieuwe start opriep.

Die pogingen lieten zien wat Kyra nodig had: een kleine, rustige omgeving, voorspelbaarheid en een passend tempo. Druk en de verwachting dat zij zich aan het hele systeem moest aanpassen, maakten deelname opnieuw onhaalbaar. Toch werd bij uitval vooral naar haar angststoornis gekeken en minder naar de omgeving waarin de angst opliep.

Nu bestaat Kyra’s week uit therapie, één dag zorgboerderij en de zorg voor haar tien dieren. Die geven haar structuur, verantwoordelijkheid en betekenis. Haar ontwikkeling stopte niet toen het onderwijs wegviel; er was alleen nauwelijks een onderwijsplek die daarbij kon aansluiten.

Gedrag is informatie

De afgelopen jaren veranderden Mendy als moeder én als professional. Ze ziet gedrag niet langer als een probleem dat snel moet worden opgelost, maar als informatie. Volgens haar ontbreekt bij scholen en hulpverleners vaak kennis over het zenuwstelsel en over wat veiligheid werkelijk inhoudt. Wanneer een kind voortdurend in stress of overleving verkeert, is er nauwelijks ruimte om te leren of nieuwe ervaringen aan te gaan.

Voor Kyra was veiligheid geen extra voorziening, maar de basisvoorwaarde. Pas wanneer zij zich veilig voelde en haar tempo werd gevolgd, ontstond ruimte voor contact, herstel en ontwikkeling. Een aanpak gericht op doorzetten of blootstelling sloeg die basis over. De vraag moet volgens Mendy niet zijn hoe een kind alsnog in hetzelfde systeem past, maar wat het systeem moet veranderen om dit kind welkom te laten zijn.

Haar verhaal zelf vertellen

Kyra wil haar ervaringen niet langer alleen als een persoonlijk verhaal zien. Ze wil haar stem gebruiken om thuiszitters meer erkenning te geven. ‘Ik wil heel graag andere jongeren helpen die hetzelfde hebben als ik,’ zegt ze in NOS Stories. Het lukte Kyra niet om zich aan het systeem aan te passen. Dat zij al bijna tien jaar thuiszit, zegt daarom niet alleen iets over haar angststoornis, maar ook over een onderwijssysteem waarin de benodigde ruimte, veiligheid en flexibiliteit niet beschikbaar kwamen.

Door haar verhaal te delen wil Kyra laten zien dat jongeren die thuiszitten niet lui zijn en niet hebben opgegeven. Achter onderwijsuitval kan een lange geschiedenis liggen van proberen, over grenzen gaan, herstellen en opnieuw beginnen. Zij hoopt dat er eerder naar jongeren wordt geluisterd.

Mendy deelt die wens. Luisteren betekent voor haar niet alleen horen wat een kind zegt, maar ook serieus nemen wat het lichaam, het gedrag en de uitval laten zien.

Niet het kind passend maken

Kyra en Mendy probeerden jarenlang een plek te vinden binnen het bestaande aanbod. Kyra had geen gebrek aan verlangen, inzet of mogelijkheden. Zij had een omgeving nodig waarin veiligheid vooropstond, haar tempo werd gevolgd en ontwikkeling breder werd gezien dan aanwezigheid in een klas.

Ieder kind heeft recht op onderwijs en ontwikkeling. Dat recht krijgt pas betekenis als het onderwijs ook toegankelijk is voor kinderen die niet binnen de gebruikelijke vorm passen. Een kind mag niet eerst verder vastlopen voordat er ruimte ontstaat voor maatwerk.

Aan ouders, professionals en beleidsmakers wil Mendy daarom meegeven: ‘Luister niet alleen naar wat een kind zegt, maar ook naar wat het laat zien. Achter gedrag zit een verhaal. Veiligheid is geen luxe, maar de basis van ontwikkeling. We moeten stoppen met kinderen passend maken voor onze systemen en systemen bouwen waarin ieder kind zich welkom, gezien en veilig kan voelen.’