Giuliette

Vanaf dag één anders

Giuliette is vijftien jaar en zit inmiddels een jaar thuis. Volgens haar moeder Carolina ging het al fout vanaf de eerste schooldag: ‘Vanaf dag één dat ze een voet in school zette.’ Giuliette is hoogbegaafd en kreeg later de diagnose autisme — een combinatie die haar al vroeg buiten beeld brengt. Ze loopt ver vooruit op leeftijdsgenoten, maar de overprikkeling en de vastlopers die daaronder schuilen, worden lange tijd niet herkend.

Op school moet Giuliette verplicht beginnen in groep nul. Terwijl andere kinderen er puzzels van vier of vijf stukjes leggen, maakt ze thuis puzzels van honderd stukjes. Carolina ziet op een dag hoe haar dochter in de klas haar puzzel omdraait, op zoek naar nog wat uitdaging. Het is voor haar het moment waarop duidelijk wordt: dit gaat niet werken. Ze vraagt of Giuliette naar groep één mag, bij kinderen die ze al kent van de peuterspeelzaal en gym. Dat kan niet. Hier begint voor Carolina het gevoel dat er niet naar het kind zelf wordt gekeken, maar naar wat bij een bepaalde leeftijd hoort.

Een talent dat zich moet verbergen

Ook later op de basisschool blijft die mismatch zichtbaar. Er komt een plusgroep, maar in de praktijk biedt die geen echte uitdaging. Thuis laat Giuliette allang zien wat ze kan: ze schrijft al jong, tekent nauwkeurig en denkt verder dan haar leeftijdsgenoten. Carolina merkt dat ze zich daarvoor bijna begint te schamen — niet uit gebrek aan trots, maar uit angst voor het etiket ‘die moeder die denkt dat haar kind uitzonderlijk is’.

In groep één en twee neemt de spanning toe. Giuliette wordt gedoogd, maar niet echt opgenomen in de groep. Soms moet Carolina haar achterlaten terwijl ze in paniek probeert weg te vluchten. Ze probeert van alles — gesprekken, extra werk, een andere groep, een rustruimte — maar wat zij aandraagt ‘kan niet’ of ‘past niet’, of afspraken worden simpelweg niet nagekomen. Als Giuliette haar hand opsteekt in de klas, krijgt ze soms te horen: ‘Ja, jij zal het wel weer weten.’

Pas in groep acht komt de diagnose autisme — iets wat Carolina, die zelf in de jeugdzorg werkte en als remedial teacher op scholen stond, al veel eerder vermoedde. Maar autisme werd destijds vooral herkend bij jongens; een hoogbegaafd meisje met andere copingstrategieën paste niet in het gangbare beeld.

Het zwarte gat

Een school voor hoogbegaafde kinderen lijkt daarna een uitkomst. Giuliette zit eindelijk tussen kinderen die minder opvallend ‘anders’ zijn. Maar ook hier loopt iets wezenlijks mis: de leerkrachten zijn zelf niet hoogbegaafd en slagen er niet in haar te leren hóe ze moet leren.

De overstap naar de middelbare school begint hoopvol — Giuliette krijgt begeleiding en het lijkt goed te gaan. Tot die begeleiding wegvalt door zwangerschapsverlof. Er komt geen vervanging, en Carolina wordt daar niet over geïnformeerd. Pas maanden later ontdekt ze dat haar dochter al die tijd zonder ondersteuning heeft gezeten. Giuliette zit dan diep in een zwart gat.

Ook de structuur op school helpt niet: roosters kloppen niet, studiewijzers hebben telkens een andere opzet, vol overbodige informatie. Vaak wordt iets in vijf minuten uitgelegd, waarna leerlingen zelfstandig op de computer verder moeten — voor Giuliette te weinig houvast om aan opdrachten te beginnen. Één les blijft haar juist bij: een docent die alles op het bord uitlegde, zodat ze kon meeschrijven. Zulke lessen zijn uitzonderingen. Als ze overprikkeld raakt, wordt ze uit de klas gehaald — soms juist op momenten waarop er iets verbindends gebeurt, zoals een schoolfoto. Ze staat dan niet op de foto. Het hardst komt dat gevoel van uitsluiting binnen bij de schoolreis naar Londen. Giuliette wil dolgraag mee. Carolina biedt aan zelf mee te reizen, extra begeleiding te regelen — niets helpt. Het antwoord blijft nee.

Wat thuis zichtbaar wordt

Thuis is goed te zien hoe diep de schoolervaringen ingrijpen. Zolang school geen onderwerp is, is Giuliette vaak vrolijk. Valt het woord school, dan slaat de stemming om. Al jong vertoont ze stresssignalen: als peuter trekt ze haren uit haar hoofd, waardoor ze aan de ene kant kort haar heeft en aan de andere kant lang. Carolina begrijpt dat pas later.

Op een gegeven moment moeten Carolina en haar man haar onder dwang naar school brengen. Ze schopt, trapt, wil de auto niet in. ‘Ik ga liever dood dan dat ik naar school moet,’ zegt Giuliette — een uitspraak die ze al deed toen ze vier jaar oud was. Het vertrouwen in school is dan volledig verdwenen.

De prijs die het gezin daarvoor betaalt is hoog. Carolina was zelfstandig ondernemer, maar kon dat niet volhouden. ‘Ik kon niet eens 32 uur werken, of halve dagen, want er wordt altijd gebeld — door school of door Giuliette.’ Moeder en dochter raken samen in een burn-out.

Hulp die er was, maar niet werd ingezet

Via BOBA (Begeleiding Op Basis van Analyse) wordt Giuliette geobserveerd in de klas. Daaruit blijkt dat ze vooral moeite heeft om aan opdrachten te beginnen, omdat die te onduidelijk zijn. De BOBA had haar tot acht uur per week mogen ondersteunen, ook op school — maar daarvan wordt geen gebruik gemaakt. Alleen de observatie vindt plaats. De school verklaart zich uiteindelijk handelingsverlegen.

Al in het eerste jaar van de middelbare school nam Carolina zelf contact op met de leerplichtambtenaar, omdat ze voelde dat het niet goed ging. Het antwoord: ‘Kom maar terug als ze uitvalt.’ Er werd niets ondernomen tot het daadwerkelijk misging.

Giuliette nu

Giuliette ziet een terugkeer naar school niet meer zitten. Recent kwam er via School Zonder Muren een nieuw idee in beeld, gekoppeld aan een zorgboerderij — lessen volgen, taken uitvoeren, dieren voeren. Carolina worstelt daarmee: haar dochter is niet minder intelligent, ze leert anders. Maar in hetzelfde gesprek hoort ze ook iets dat wél raakt aan wat Giuliette nodig heeft: hulp bij plannen en leren leren.

Ondertussen ontwikkelt Giuliette zich op haar eigen manier. Ze heeft een droom: stemacteur worden. Ze volgt workshops bij InterActing, improvisatietheater voor jongeren met autisme — en blijkt daar talent voor te hebben, zoveel dat Carolina de stem van haar eigen dochter soms niet herkent in de rollen die ze inspreekt. De toekomst is nog open. Maar de school zoals Giuliette die heeft gekend, hoort daar voorlopig niet bij.